Süleyman'nın Özdeyişleri

GİRİŞ

Özdeyişler Kitabı deyimler ve özdeyişler biçiminde anlatılan ahlaksal ve dinsel öğretişlerin toplamıdır. Büyük bölümü günlük yaşamla ilgili konuları içerir. Kitap, "RAB korkusudur bilginin temeli" hatırlatmasıyla başlar (1:7). Sadece dinsel ahlak kurallarına dokunmakla kalmıyor, sağduyu ve örnek davranışlar üzerinde özellikle duruyor. Kitapta yer alan kısa deyimler, aklı başında kişilerin hangi durumda nasıl davranacaklarına ilişkin sezgi ve öğütleri açıklar. Bunların kimileri aile, kimileri de iş ilişkileriyle ilgilidir; yine kimileri toplumsal ilişkiler içinde önemli yer tutan görgü kurallarıyla, kimileri de kişisel özdenetimle ilgilidir. Kitapta çokça söz edilen konular arasında alçakgönüllülük, sabır, yoksulların hakkını gözetme ve dostlara sadakat anılabilir.

Ana Hatlar:

1:1-6 Sunuş

1:7-9:18 Bilgeliğin üstünlüğü

10:1-22:16 Süleyman'ın özdeyişleri

22:17-24:22 Bilgeden otuz öğüt

24:23-34 Bilgelerin öbür özdeyişleri

25:1-29:27 Süleyman'ın özdeyişlerinin ikinci bölümü

30:1-33 Agur'un özdeyişleri

31:1-9 Kral Lemuel'in özdeyişleri

31:10-31 Erdemli kadının özellikleri

1

Sunuş

 ^1*Davut oğlu İsrail Kralı Süleyman'ın özdeyişleri:

 ²Bu özdeyişler, bilgeliğe ve terbiyeye ulaşmak,

Akıllıca sözleri anlamak,

 ³Başarıya götüren terbiyeyi edinip

Doğru, haklı ve adil olanı yapmak,

 ⁴Saf kişiyi ihtiyatlı,

Genç adamı bilgili ve sağgörülü kılmak içindir.

 ^5-6Özdeyişlerle benzetmeleri,

Bilgelerin sözleriyle bilmecelerini anlamak için

Bilge kişi dinlesin ve kavrayışını artırsın,

Akıllı kişi yaşam hüneri kazansın.

Ayartmalardan Kaç

 ^7*RAB korkusudur bilginin temeli.

Ahmaklarsa bilgeliği ve terbiyeyi küçümser.

 ⁸Oğlum, babanın uyarılarına kulak ver,

Annenin öğrettiklerinden ayrılma.

 ⁹Çünkü bunlar başın için sevimli bir çelenk,

Boynun için gerdanlık olacaktır.

 ¹⁰Oğlum, seni ayartmaya çalışan günahkârlara teslim olma.

 ¹¹Şöyle diyebilirler:

“Bizimle gel,

Adam öldürmek için pusuya yatalım,

Zevk uğruna masum kişileri tuzağa düşürelim.

 ¹²Onları ölüler diyarı gibi diri diri,

Ölüm çukuruna inenler gibi

Bütünüyle yutalım.

 ¹³Bir sürü değerli mal ele geçirir,

Evlerimizi ganimetle doldururuz.

 ¹⁴Gel, sen de bize katıl,

Tek bir kesemiz olacak.”

 ¹⁵Oğlum, böyleleriyle gitme,

Onların tuttuğu yoldan uzak dur.

 ^16*Çünkü ayakları kötülüğe koşar,

Çekinmeden kan dökerler.

 ¹⁷Kuşların gözü önünde ağ sermek boşunadır.

 ¹⁸Başkasına pusu kuran kendi kurduğu pusuya düşer.

Yalnız kendi canıdır tuzağa düşürdüğü.

 ¹⁹Haksız kazanca düşkün olanların sonu böyledir.

Bu düşkünlük onları canlarından eder.

Bilgeliğin Sesini Dinle

 ^20*Bilgelik dışarıda yüksek sesle haykırıyor,

Meydanlarda sesleniyor.

 ²¹Kalabalık sokak başlarında bağırıyor,

Kentin giriş kapılarında sözlerini duyuruyor:

 ²²“Ey budalalar, budalalığı ne zamana dek seveceksiniz?

Alaycılar ne zamana dek alay etmekten zevk alacak?

Akılsızlar ne zamana dek bilgiden nefret edecek?

 ²³Uyardığımda yola gelin, o zaman size yüreğimi açar,

Sözlerimi anlamanıza yardım ederim.

 ²⁴Ama sizi çağırdığım zaman beni reddettiniz.

Elimi uzattım, umursayan olmadı.

 ²⁵Duymazlıktan geldiniz bütün öğütlerimi,

Uyarılarımı duymak istemediniz.

 ^26-27Bu yüzden ben de felaketinize sevineceğim.

Belaya uğradığınızda,

Bela üzerinize bir fırtına gibi geldiğinde,

Bir kasırga gibi geldiğinde felaketiniz,

Sıkıntıya, kaygıya düştüğünüzde,

Sizinle alay edeceğim.

 ²⁸O zaman beni çağıracaksınız,

Ama yanıtlamayacağım.

Var gücünüzle arayacaksınız beni,

Ama bulamayacaksınız.

 ²⁹Çünkü bilgiden nefret ettiniz.

RAB'den korkmayı reddettiniz.

 ³⁰Öğütlerimi istemediniz,

Uyarılarımın tümünü küçümsediniz.

 ³¹Bu nedenle tuttuğunuz yolun meyvesini yiyeceksiniz,

Kendi düzenbazlığınıza doyacaksınız.

 ³²Bön adamlar dönekliklerinin kurbanı olacak.

Akılsızlar kaygısızlıklarının içinde yok olup gidecek.

 ³³Ama beni dinleyen güvenlik içinde yaşayacak,

Kötülükten korkmayacak, huzur bulacak.”

2

Bilgeliğin Yararları

 ^1-2Oğlum, bilgeliğe kulak verip

Yürekten akla yönelerek

Sözlerimi kabul eder,

Buyruklarımı aklında tutarsan,

 ³Evet, aklı çağırır,

Ona gönülden seslenirsen,

 ⁴Gümüş ararcasına onu ararsan,

Onu ararsan define arar gibi,

 ⁵RAB korkusunu anlar

Ve Tanrı'yı yakından tanırsın.

 ⁶Çünkü bilgeliğin kaynağı RAB'dir.

O'nun ağzından bilgi ve anlayış çıkar.

 ⁷Doğru kişileri başarıya ulaştırır,

Kalkanıdır dürüst yaşayanların.

 ⁸Adil olanların adımlarını korur,

Sadık kullarının yolunu gözetir.

 ⁹O zaman anlarsın her iyi yolu,

Neyin doğru, haklı ve adil olduğunu.

 ¹⁰Çünkü yüreğin bilgelikle dolacak,

Zevk alacaksın bilgiden.

 ¹¹Sağgörü sana bekçilik edecek

Ve akıl seni koruyacak.

 ¹²Bunlar seni kötü yoldan,

Ahlaksızın sözlerinden kurtaracak.

 ¹³Onlar ki karanlık yollarda yürümek için

Doğru yoldan ayrılırlar.

 ¹⁴Kötülük yapmaktan hoşlanır,

Zevk alırlar kötülüğün aşırısından.

 ¹⁵Yolları dolambaçlı,

Yaşayışları çarpıktır.

 ^16-17Bilgelik, gençken evlendiği eşini terk eden,

Tanrı'nın önünde içtiği andı unutan ahlaksız kadından,

Sözleriyle yaltaklanan

Vefasız kadından seni kurtaracak.

 ¹⁸O kadının evi insanı ölüme,

Yolları ölülere götürür.

 ¹⁹Ona gidenlerden hiçbiri geri dönmez,

Yaşam yollarına erişmez.

 ²⁰Bu nedenle sen iyilerin yolunda yürü,

Doğruların izinden git.

 ²¹Çünkü ülkede yaşayacak olan doğrulardır,

Dürüst kişilerdir orada kalacak olan.

 ²²Kötüler ülkeden sürülecek,

Hainler sökülüp atılacak.

3

Bilgenin Yolu

 ¹Oğlum, unutma öğrettiklerimi,

Aklında tut buyruklarımı.

 ²Çünkü bunlar ömrünü uzatacak,

Yaşam yıllarını, esenliğini artıracaktır.

 ³Sevgiyi, sadakati hiç yanından ayırma,

Bağla onları boynuna,

Yaz yüreğinin levhasına.

 ^4*Böylece Tanrı'nın ve insanların gözünde

Beğeni ve saygınlık kazanacaksın.

 ⁵RAB'be güven bütün yüreğinle,

Kendi aklına bel bağlama.

 ⁶Yaptığın her işte RAB'bi an,

O senin yolunu düze çıkarır.

 ^7*Kendini bilge biri olarak görme,

RAB'den kork, kötülükten uzak dur.

 ⁸Böylece bedenin sağlık

Ve ferahlık bulur.

 ⁹Servetinle ve ürününün turfandasıyla

RAB'bi onurlandır.

 ¹⁰O zaman ambarların tıka basa^a dolar,

Teknelerin yeni şarapla dolup taşar.

 ^11**Oğlum, RAB'bin terbiye edişini hafife alma,

O'nun azarlamasından usanma.

 ^12*Çünkü RAB, oğlundan hoşnut bir baba gibi,

Sevdiğini azarlar.

 

 ¹³Bilgeliğe erişene,

Aklı bulana ne mutlu!

 ¹⁴Gümüş kazanmaktansa onu kazanmak daha iyidir.

Onun yararı altından daha çoktur.

 ¹⁵Daha değerlidir mücevherden,

Dileyeceğin hiçbir şey onunla kıyaslanamaz.

 ¹⁶Sağ elinde uzun ömür,

Sol elinde zenginlik ve onur vardır.

 ¹⁷Yolları sevinç yollarıdır,

Evet, bütün yolları esenliğe çıkarır.

 ¹⁸Bilgelik yaşam ağacıdır ona sarılanlara,

Ne mutlu ona sımsıkı tutunanlara!

 

 ¹⁹RAB dünyanın temelini bilgelikle attı,

Gökleri akıllıca yerleştirdi.

 ²⁰Bilgisiyle enginler yarıldı,

Bulutlar suyunu verdi.

 ²¹Oğlum, sağlam öğüde, sağgörüye tutun.

Sakın gözünü ayırma onlardan.

 ²²Onlar sana yaşam verecek

Ve boynuna güzel bir süs olacak.

 ²³O zaman güvenlik içinde yol alırsın,

Sendelemeden.

 ²⁴Korkusuzca yatar,

Tatlı tatlı uyursun.

 ²⁵Beklenmedik felaketten,

Ya da kötülerin uğradığı yıkımdan korkma.

 ²⁶Çünkü senin güvencen RAB'dir,

Tuzağa düşmekten seni O koruyacaktır.

 

 ²⁷Elinden geldikçe,

İyiliğe hakkı olanlardan iyiliği esirgeme.

 ²⁸Elinde varken komşuna,

“Bugün git, yarın gel, o zaman veririm” deme.

 ²⁹Sana güvenerek yanında yaşayan komşuna

Kötülük tasarlama.

 ³⁰Sana kötülük etmemiş biriyle

Yok yere çekişme.

 ³¹Zorba kişiye imrenme,

Onun yollarından hiçbirini seçme.

 ³²Çünkü RAB sapkınlardan tiksinir,

Ama doğruların candan dostudur.

 ³³RAB kötülerin evini lanetler,

Doğruların oturduğu yeriyse kutsar.

 ^34*RAB alaycılarla alay eder,

Ama alçakgönüllülere lütfeder.

 ³⁵Bilge kişiler onuru miras alacak,

Akılsızlara yalnız utanç kalacak.

4

Bilgeliğin Üstünlüğü

 ¹Çocuklarım, babanızın uyarılarına kulak verin.

Dikkat edin ki anlayışlı olasınız.

 ²Çünkü size iyi ders veriyorum,

Ayrılmayın öğrettiğimden.

 ³Ben bir çocukken babamın evinde,

Annemin körpecik tek yavrusuyken,

 ⁴Babam bana şunu öğretti:

“Söylediklerime yürekten sarıl,

Buyruklarımı yerine getir ki yaşayasın.

 ⁵Bilgeliği ve aklı sahiplen,

Söylediklerimi unutma, onlardan sapma.

 ⁶Bilgelikten ayrılma, o seni korur.

Sev onu, seni gözetir.

 ⁷Bilgeliğe ilk adım onu sahiplenmektir.

Bütün servetine mal olsa da akla sahip çık.

 ⁸Onu el üstünde tut, o da seni yüceltecek,

Ona sarılırsan seni onurlandıracak.

 ⁹Başına zarif bir çelenk,

Görkemli bir taç giydirecektir.”

 

 ¹⁰Dinle oğlum, sözlerimi benimse ki,

Uzasın ömrün.

 ¹¹Seni bilgelik yolunda eğitir,

Doğru yollara yöneltirim.

 ¹²Ayakların takılmadan yürür,

Sürçmeden koşarsın.

 ¹³Aldığın terbiyeye sarıl, bırakma,

Onu uygula, çünkü odur yaşamın.

 ¹⁴Kötülerin yoluna ayak basma,

Yürüme alçakların yolunda,

 ¹⁵O yoldan sakın, yakınından bile geçme,

Yönünü değiştirip geç.

 ¹⁶Çünkü kötülük etmedikçe uyuyamaz onlar,

Uykuları kaçar saptırmadıkça birilerini.

 ¹⁷Yedikleri ekmek kötülük,

İçtikleri şarap zorbalık ürünüdür.

 ¹⁸Oysa doğruların yolu şafak ışığı gibidir,

Giderek öğle güneşinin parlaklığına erişir.

 ¹⁹Kötülerin yoluysa zifiri karanlık gibidir,

Neden tökezlediklerini bilmezler.

 ²⁰Oğlum, sözlerime dikkat et,

Dediklerime kulak ver.

 ²¹Aklından çıkmasın bunlar,

Onları yüreğinde sakla.

 ²²Çünkü onları bulan için yaşam,

Bedeni için şifadır bunlar.

 ²³Her şeyden önce de yüreğini koru,

Çünkü yaşam ondan kaynaklanır.

 ²⁴Yalan çıkmasın ağzından,

Uzak tut dudaklarını sapık sözlerden.

 ²⁵Gözlerin hep ileriye baksın,

Dosdoğru önüne!

 ^26*Gideceğin yolu düzle,

O zaman bütün işlerin sağlam olur.

 ²⁷Sapma sağa sola,

Ayağını kötülükten uzak tut.

5

Zinaya Karşı Uyarı

 ¹Oğlum, bilgeliğime dikkat et,

Akıllıca sözlerime kulak ver.

 ²Böylelikle her zaman sağgörülü olur,

Dudaklarınla bilgiyi korursun.

 ³Zina eden kadının bal damlar dudaklarından,

Ağzı daha yumuşaktır zeytinyağından.

 ⁴Ama sonu pelinotu kadar acı,

İki ağızlı kılıç kadar keskindir.

 ⁵Ayakları ölüme gider,

Adımları ölüler diyarına ulaşır.

 ⁶Yaşama giden yolu hiç düşünmez,

Yolları dolaşıktır, ama farkında değil.

 ⁷Oğlum, şimdi beni dinle,

Ağzımdan çıkan sözlerden ayrılma.

 ⁸Öyle kadınlardan uzak dur,

Yaklaşma evinin kapısına.

 ⁹Yoksa onurunu başkalarına,

Yıllarını bir gaddara kaptırırsın.

 ¹⁰Varını yoğunu yer bitirir yabancılar,

Emeğin başka birinin evini bayındır kılar.

 ¹¹Ah çekip inlersin ömrünün son günlerinde,

Etin, bedenin tükendiğinde.

 ¹²“Eğitilmekten neden bu kadar nefret ettim,

Yüreğim uyarıları neden önemsemedi?” dersin.

 ¹³“Öğretmenlerimin sözünü dinlemedim,

Beni eğitenlere kulak vermedim.

 ¹⁴Halkın ve topluluğun arasında

Tam bir yıkımın eşiğine gelmişim.”

 ¹⁵Suyu kendi sarnıcından,

Kendi kuyunun kaynağından iç.

 ¹⁶Pınarların sokakları,

Akarsuların meydanları mı sulamalı?

 ¹⁷Yalnız senin olsun onlar,

Paylaşma yabancılarla.

 ¹⁸Çeşmen bereketli olsun

Ve gençken evlendiğin karınla mutlu ol.

 ¹⁹Sevimli bir geyik, zarif bir ceylan gibi,

Hep seni doyursun memeleri.

Aşkıyla sürekli coş.

 ²⁰Oğlum, neden ahlaksız bir kadınla coşasın,

Neden başka birinin karısını koynuna alasın?

 ²¹RAB insanın tuttuğu yolu gözler,

Attığı her adımı denetler.

 ²²Kötü kişiyi kendi suçları ele verecek,

Günahının kemendi kıskıvrak bağlayacak onu.

 ²³Aşırı ahmaklığı onu yoldan çıkaracak,

Terbiyeyi umursamadığı için ölecek.

6

Tuzaklara Dikkat Et!

 ¹Oğlum, eğer birine kefil oldunsa,

Onun borcunu yüklendinse,

 ²Düştünse tuzağa kendi sözlerinle,

Ağzının sözleriyle yakalandınsa,

 ³O kişinin eline düştün demektir.

Oğlum, şunu yap ve kendini kurtar:

Git, yere kapan onun önünde,

Ona yalvar yakar.

 ⁴Gözlerine uyku girmesin,

Ağırlaşmasın göz kapakların.

 ⁵Avcının elinden ceylan gibi,

Kuşbazın elinden kuş gibi kurtar kendini.

 

 ⁶Ey tembel kişi, git, karıncalara bak,

Onların yaşamından bilgelik öğren.

 ⁷Başkanları, önderleri ya da yöneticileri olmadığı halde,

 ⁸Yazın erzaklarını biriktirirler,

Yiyeceklerini toplarlar biçim mevsiminde.

 ⁹Ne zamana dek yatacaksın, ey tembel kişi?

Ne zaman kalkacaksın uykundan?

 ^10*“Biraz kestireyim, biraz uyuklayayım,

Ellerimi kavuşturup şöyle bir uyuyayım” demeye kalmadan,

 ¹¹Yokluk bir haydut gibi,

Yoksulluk bir akıncı gibi gelir üzerine.

 

 ¹²Ağzında yalanla dolaşan kişi,

Soysuz ve fesatçıdır.

 ¹³Göz kırpar, bir sürü ayak oyunu,

El kol hareketleri yapar,

 ¹⁴Ahlaksız yüreğinde kötülük tasarlar,

Çekişmeler yaratır durmadan.

 ¹⁵Bu yüzden ansızın yıkıma uğrayacak,

Birdenbire çaresizce yok olacak.

 ¹⁶RAB'bin nefret ettiği altı şey,

İğrendiği yedi şey vardır:

 ¹⁷Gururlu gözler,

Yalancı dil,

Suçsuz kanı döken eller,

 ¹⁸Düzenbaz yürek,

Kötülüğe seğirten ayaklar,

 ¹⁹Yalan soluyan yalancı tanık

Ve kardeşler arasında çekişme yaratan kişi.

Zinaya Karşı Bir Uyarı Daha

 ²⁰Oğlum, babanın buyruklarına uy,

Annenin öğrettiklerinden ayrılma.

 ²¹Bunlar sürekli yüreğinin bağı olsun,

Tak onları boynuna.

 ²²Yolunda sana rehber olacak,

Seni koruyacaklar yattığın zaman;

Söyleşecekler seninle uyandığında.

 ²³Bu buyruklar sana çıra,

Öğretilenler ışıktır.

Eğitici uyarılar yaşam yolunu gösterir.

 ²⁴Seni kötü kadından,

Başka birinin karısının yaltaklanan dilinden

Koruyacak olan bunlardır.

 ²⁵Böyle kadınların güzelliği seni ayartmasın,

Bakışları seni tutsak etmesin.

 ²⁶Çünkü fahişe yüzünden insan bir lokma ekmeğe muhtaç kalır^b,

Başkasının karısıyla yatmak da kişinin canına mal olur.

 ²⁷İnsan koynuna ateş alır da,

Giysisi yanmaz mı?

 ²⁸Korlar üzerinde yürür de,

Ayakları kavrulmaz mı?

 ²⁹Başkasının karısıyla yatan adamın durumu budur.

Böyle bir ilişkiye giren cezasız kalmaz.

 ³⁰Aç hırsız karnını doyurmak için çalıyorsa,

Kimse onu hor görmez.

 ³¹Ama yakalanırsa, çaldığının yedi katını ödemek zorunda;

Varını yoğunu vermek anlamına gelse bile.

 ³²Zina eden adam sağduyudan yoksundur.

Yaptıklarıyla kendini yok eder.

 ³³Payına düşen dayak ve onursuzluktur,

Asla kurtulamaz utançtan.

 ³⁴Çünkü kıskançlık kocanın öfkesini azdırır,

Öç alırken acımasız olur.

 ³⁵Hiçbir fidye kabul etmez,

Gönlünü alamazsın armağanların çokluğuyla.

 

7

 ¹Oğlum, sözlerimi yerine getir,

Aklında tut buyruklarımı.

 ²Buyruklarımı yerine getir ki, yaşayasın.

Öğrettiklerimi gözünün bebeği gibi koru.

 ³Onları yüzük gibi parmaklarına geçir,

Yüreğinin levhasına yaz.

 ⁴Bilgeliğe, “Sen kızkardeşimsin”,

Akla, “Akrabamsın” de.

 ⁵Zina eden kadından,

Yaltaklanan ahlaksız kadından seni koruyacak olan bunlardır.

 

 ⁶Evimin penceresinden,

Kafesin ardından dışarıyı seyrederken,

 ⁷Bir sürü toy gencin arasında,

Sağduyudan yoksun bir delikanlı çarptı gözüme.

 ^8-9Akşamüzeri, alaca karanlıkta,

Akşam karanlığı çökerken,

O kadının oturduğu sokağa saptığını,

Onun evine yöneldiğini gördüm.

 ¹⁰Derken kadın onu karşıladı,

Fahişe kılığıyla sinsice.

 ¹¹Yaygaracı, dik başlı biriydi kadın.

Bir an bile durmaz evde.

 ¹²Kâh sokakta, kâh meydanlardadır.

Sokak başlarında pusuya yatar.

 ¹³Delikanlıyı tutup öptü,

Yüzü kızarmadan ona şöyle dedi:

 ¹⁴“Esenlik kurbanlarımı kesmek zorundaydım,

Adak sözümü bugün yerine getirdim.

 ¹⁵Bunun için seni karşılamaya, seni aramaya çıktım,

İşte buldum seni!

 ¹⁶Döşeğime Mısır ipliğinden dokunmuş

Renkli örtüler serdim.

 ¹⁷Yatağıma mür*, öd

Ve tarçın serptim.

 ¹⁸Haydi gel, sabaha dek doya doya sevişelim,

Aşktan zevk alalım.

 ¹⁹Kocam evde değil,

Uzun bir yolculuğa çıktı.

 ²⁰Yanına para torbasını aldı,

Dolunaydan önce eve dönmeyecek.”

 ²¹Onu bir sürü çekici sözlerle baştan çıkardı,

Tatlı diliyle peşinden sürükledi.

 ²²Kesimevine götürülen öküz gibi

Hemen izledi onu delikanlı;

Tuzağa düşen geyik gibi,

 ²³Ciğerini bir ok delene kadar;

Kapana koşan bir kuş gibi,

Bunun yaşamına mal olacağını bilmeden.

 ²⁴Çocuklarım, şimdi dinleyin beni,

Kulak verin söylediklerime,

 ²⁵Sakın o kadına gönül vermeyin,

Onun yolundan gitmeyin.

 ²⁶Yere serdiği bir sürü kurbanı var,

Öldürdüğü kişilerin sayısı pek çok.

 ²⁷Ölüler diyarına giden yoldur onun evi,

Ölüm odalarına götürür.

8

Bilgeliğe Kulak Ver

 ^1*Bilgelik çağırıyor,

Akıl sesini yükseltiyor.

 ²Yol kenarındaki tepelerin başında,

Yolların birleştiği yerde duruyor o.

 ³Kentin girişinde, kapıların yanında,

Sesini yükseltiyor:

 ⁴“Ey insanlar, size sesleniyorum,

Çağrım insan soyunadır!

 ⁵Ey bön kişiler, ihtiyatlı olmayı öğrenin;

Sağduyulu olmayı öğrenin, ey akılsızlar!

 ⁶Söylediğim yetkin sözleri dinleyin,

Ağzımı doğruları söylemek için açarım.

 ⁷Ağzım gerçeği duyurur,

Çünkü dudaklarım kötülükten iğrenir.

 ⁸Ağzımdan çıkan her söz doğrudur,

Yoktur eğri ya da sapık olanı.

 ⁹Apaçıktır hepsi anlayana,

Bilgiye erişen, doğruluğunu bilir onların.

 ¹⁰Gümüş yerine terbiyeyi,

Saf altın yerine bilgiyi edinin.

 ¹¹Çünkü bilgelik mücevherden değerlidir,

Dilediğin hiçbir şey onunla kıyaslanamaz.

 

 ¹²Ben bilgelik olarak ihtiyatı kendime konut edindim.

Bilgi ve sağgörü bendedir.

 ¹³RAB'den korkmak kötülükten nefret etmek demektir.

Kibirden, küstahlıktan,

Kötü yoldan, sapık ağızdan nefret ederim.

 ¹⁴Öğüt ve sağlam karar bana özgüdür.

Akıl ve güç kaynağı benim.

 ¹⁵Krallar sayemde egemenlik sürer,

Hükümdarlar adil kurallar koyar.

 ¹⁶Önderler, adaletle yöneten soylular

Sayemde yönetirler.

 ¹⁷Beni sevenleri ben de severim,

Gayretle arayan beni bulur.

 ¹⁸Zenginlik ve onur,

Kalıcı değerler ve bolluk bendedir.

 ¹⁹Meyvem altından, saf altından,

Ürünüm seçme gümüşten daha iyidir.

 ²⁰Doğruluk yolunda,

Adaletin izinden yürürüm.

 ²¹Böylelikle, beni sevenleri servet sahibi yapar,

Hazinelerini doldururum.

 ^22*RAB yaratma işine başladığında

İlk beni yarattı,

 ²³Dünya var olmadan önce,

Ta başlangıçta, öncesizlikte yerimi aldım.

 ²⁴Enginler yokken,

Suları bol pınarlar yokken doğdum ben.

 ^25-26Dağlar daha oluşmadan,

Tepeler belirmeden,

RAB dünyayı, kırları

Ve dünyadaki toprağın zerresini yaratmadan doğdum.

 ²⁷RAB gökleri yerine koyduğunda oradaydım,

Engin denizleri ufukla çevirdiğinde,

 ²⁸Bulutları oluşturduğunda,

Denizin kaynaklarını güçlendirdiğinde,

 ²⁹Sular buyruğundan öte geçmesinler diye

Denize sınır çizdiğinde,

Dünyanın temellerini pekiştirdiğinde,

 ³⁰Baş mimar olarak O'nun yanındaydım.

Gün be gün sevinçle dolup taştım,

Huzurunda hep coştum.

 ³¹O'nun dünyası mutluluğum,

İnsanları sevincimdi.

 ³²Çocuklarım, şimdi beni dinleyin:

Yolumu izleyenlere ne mutlu!

 ³³Uyarılarımı dinleyin ve bilge kişiler olun,

Görmezlikten gelmeyin onları.

 ³⁴Beni dinleyen,

Her gün kapımı gözleyen,

Kapımın eşiğinden ayrılmayan kişiye ne mutlu!

 ³⁵Çünkü beni bulan yaşam bulur

Ve RAB'bin beğenisini kazanır.

 ³⁶Beni gözardı edense kendine zarar verir,

Benden nefret eden, ölümü seviyor demektir.”

9

Bilgeliği mi, Akılsızlığı mı Seveceksin?

 ¹Bilgelik kendi evini yaptı,

Yedi direğini yonttu.

 ²Hayvanlarını kesti,

Şarabını hazırlayıp sofrasını kurdu.

 ³Kentin en yüksek noktalarına gönderdiği

Hizmetçileri aracılığıyla herkesi çağırıyor:

 ^4-5“Kim safsa buraya gelsin” diyor.

Sağduyudan yoksun olanlara da,

“Gelin, yiyeceklerimi yiyin,

Hazırladığım şaraptan için” diyor.

 ⁶“Saflığı bırakın da yaşayın,

Aklın yolunu izleyin.

 

 ⁷“Alaycıyı paylayan aşağılanmayı hak eder,

Kötü kişiyi azarlayan hakarete uğrar.

 ⁸Alaycıyı azarlama, yoksa senden nefret eder.

Bilge kişiyi azarlarsan, seni sever.

 ⁹Bilge kişiyi eğitirsen

Daha bilge olur,

Doğru kişiye öğretirsen bilgisini artırır.

 ^10*RAB korkusudur bilgeliğin temeli.

Akıl Kutsal Olan'ı tanımaktır.

 ¹¹Benim sayemde günlerin çoğalacak,

Ömrüne yıllar katılacak.

 ¹²Bilgeysen, bilgeliğinin yararı sanadır,

Alaycı olursan acısını yalnız sen çekersin.”

 

 ¹³Akılsız kadın yaygaracı

Ve saftır, hiçbir şey bilmez.

 ^14-15Evinin kapısında,

Kentin en yüksek yerinde bir iskemleye oturur;

Yoldan geçenleri,

Kendi yollarından gidenleri çağırmak için,

 ¹⁶“Kim safsa buraya gelsin” der.

Sağduyudan yoksun olanlara da,

 ¹⁷“Çalıntı su tatlı,

Gizlice yenen yemek lezzetlidir” der.

 ¹⁸Ne var ki, evine girenler ölüme gittiklerini,

Ona konuk olanlar

Ölüler diyarının dibine indiklerini bilmezler.

10

Doğrulukla Kötülüğün Karşılaştırılması

 ¹Süleyman'ın özdeyişleri:

Bilge çocuk babasını sevindirir,

Akılsız çocuk annesini üzer.

 ²Haksızca kazanılan servetin yararı yoktur,

Ama doğruluk ölümden kurtarır.

 ³RAB doğru kişiyi aç komaz,

Ama kötülerin isteğini boşa çıkarır.

 ⁴Tembel eller insanı yoksullaştırır,

Çalışkan el zengin eder.

 ⁵Aklı başında evlat ürünü yazın toplar,

Hasatta uyuyansa ailesinin yüzkarasıdır.

 ⁶Bereket doğru kişinin başına yağar,

Kötülerse zorbalıklarını sözle gizler.

 ⁷Doğrular övgüyle,

Kötüler nefretle anılır.

 ⁸Bilge kişi buyrukları kabul eder,

Çenesi düşük ahmaksa yıkıma uğrar.

 ⁹Dürüst kişi güvenlik içinde yaşar,

Ama hileli yoldan giden açığa vurulacaktır.

 ¹⁰Sinsice göz kırpan, acılara neden olur.

Çenesi düşük ahmak da yıkıma uğrar^c.

 ¹¹Doğru kişinin ağzı yaşam pınarıdır,

Kötülerse zorbalıklarını sözle gizlerler.

 ^12*Nefret çekişmeyi azdırır,

Sevgi her suçu bağışlar.

 ¹³Akıllı kişinin dudaklarından bilgelik akar,

Ama sağduyudan yoksun olan sırtına kötek yer.

 ¹⁴Bilge kişi bilgi biriktirir,

Ahmağın ağzıysa onu yıkıma yaklaştırır.

 ¹⁵Zenginin serveti onun kalesidir,

Fakirin yoksulluğu ise onu yıkıma götürür.

 ¹⁶Doğru kişinin ücreti yaşamdır,

Kötünün geliriyse kendisine cezadır.

 ¹⁷Terbiyeye kulak veren yaşam yolunu bulur.

Uyarıları reddedense başkalarını yoldan saptırır.

 ¹⁸Nefretini gizleyen kişinin dudakları yalancıdır.

İftira yayan akılsızdır.

 ¹⁹Çok konuşanın günahı eksik olmaz,

Sağduyulu kişiyse dilini tutar.

 ²⁰Doğru kişinin dili saf gümüş gibidir,

Kötünün niyetleriyse değersizdir.

 ²¹Doğru kişinin sözleri birçoklarını besler,

Ahmaklarsa sağduyu yoksunluğundan ölür.

 ²²RAB'bin bereketidir kişiyi zengin eden,

RAB buna dert katmaz.

 ²³Kötülük akılsızlar için eğlence gibidir.

Aklı başında olanlar içinse bilgelik aynı şeydir.

 ²⁴Kötü kişinin korktuğu başına gelir,

Doğru kişiyse dileğine erişir.

 ²⁵Kasırga gelince kötü kişiyi silip götürür;

Ama doğru kişi sonsuza dek ayakta kalır.

 ²⁶Dişler için sirke,

Gözler için duman neyse,

Tembel ulak da kendisini gönderen için öyledir.

 ²⁷RAB korkusu ömrü uzatır,

Kötülerin yıllarıysa kısadır.

 ²⁸Doğrunun umudu onu sevindirir,

Kötünün beklentileriyse boşa çıkar.

 ²⁹RAB'bin yolu dürüst için sığınak,

Fesatçı içinse yıkımdır.

 ³⁰Doğru kişi hiçbir zaman sarsılmaz,

Ama kötüler ülkede kalamaz.

 ³¹Doğru kişinin ağzı bilgelik üretir,

Sapık dilse kesilir.

 ³²Doğru kişinin dudakları söylenecek sözü bilir,

Kötünün ağzındansa sapık sözler çıkar.

 

11

 ¹RAB hileli teraziden iğrenir,

Hilesiz tartıdansa hoşnut kalır.

 ²Küstahlığın ardından utanç gelir,

Ama bilgelik alçakgönüllülerdedir.

 ³Erdemlinin dürüstlüğü ona yol gösterir,

Hainin yalancılığıysa yıkıma götürür.

 ⁴Gazap günü servet işe yaramaz,

Oysa doğruluk ölümden kurtarır.

 ⁵Dürüst insanın doğruluğu onun yolunu düzler,

Kötü kişiyse kötülüğü yüzünden yıkılıp düşer.

 ⁶Erdemlinin doğruluğu onu kurtarır,

Ama haini kendi hırsı ele verir.

 ⁷Kötü kişi öldüğünde umutları yok olur,

Güvendiği güç de biter.

 ⁸Doğru kişi sıkıntıdan kurtulur,

Onun yerine sıkıntıyı kötü kişi çeker.

 ⁹Tanrısız kişi başkalarını ağzıyla yıkıma götürür,

Oysa doğrular bilgi sayesinde kurtulur.

 ¹⁰Doğruların başarısına kent bayram eder,

Kötülerin ölümüne sevinç çığlıkları atılır.

 ¹¹Dürüstlerin kutsamasıyla kent gelişir,

Ama kötülerin ağzı kenti yerle bir eder.

 ¹²Başkasını küçük gören sağduyudan yoksundur,

Akıllı kişiyse dilini tutar.

 ¹³Dedikoducu sır saklayamaz,

Oysa güvenilir insan sırdaş olur.

 ¹⁴Yol göstereni olmayan ulus düşer,

Danışmanı bol olan zafere gider.

 ¹⁵Yabancıya kefil olan mutlaka zarar görür,

Kefaletten kaçınan güvenlik içinde yaşar.

 ¹⁶Sevecen kadın onur^ç,

Zorbalarsa yalnızca servet kazanır.

 ¹⁷İyilikseverin yararı kendinedir,

Gaddarsa kendi başına bela getirir.

 ¹⁸Kötü kişinin kazancı aldatıcıdır,

Doğruluk ekenin ödülüyse güvenlidir.

 ¹⁹Yürekten doğru olan yaşama kavuşur,

Kötülüğün ardından giden ölümünü hazırlar.

 ²⁰RAB sapık yürekliden iğrenir,

Dürüst yaşayandan hoşnut kalır.

 ²¹Bilin ki, kötü kişi cezasız kalmaz,

Doğruların soyuysa kurtulur.

 ²²Sağduyudan yoksun kadının güzelliği,

Domuzun burnundaki altın halkaya benzer.

 ²³Doğruların isteği hep iyilikle sonuçlanır,

Kötülerin umutlarıysa gazapla.

 ²⁴Eliaçık olan daha çok kazanır,

Hak yiyenin sonuysa yoksulluktur.

 ²⁵Cömert olan bolluğa erecek,

Başkasına su verene su verilecek.

 ²⁶Halk buğday istifleyeni lanetler,

Ama buğday satanı kutsar.

 ²⁷İyiliği amaç edinen beğeni kazanır,

Kötülüğü amaç edinense kötülüğe uğrar.

 ²⁸Zenginliğine güvenen tepetaklak gidecek,

Oysa doğrular dalındaki yaprak gibi gelişecek.

 ²⁹Ailesine sıkıntı çektirenin mirası yeldir,

Ahmaklar da bilgelerin kulu olur.

 ³⁰Doğru kişinin işleri yaşam ağacının meyvesine benzer,

Bilge kişi insanları kazanır.

 ^31*Bu dünyada doğru kişi bile cezalandırılırsa,

Kötülerle günahlıların cezalandırılacağı kesindir.

 

12

 ¹Terbiye edilmeyi seven bilgiyi de sever,

Azarlanmaktan nefret eden budaladır.

 ²İyi kişi RAB'bin lütfuna erer,

Ama düzenbazı RAB mahkûm eder.

 ³Kötülük kişiyi güvenliğe kavuşturmaz,

Ama doğruların kökü kazılamaz.

 ⁴Erdemli kadın kocasının tacıdır,

Edepsiz kadınsa kocasını yer bitirir.

 ⁵Doğruların tasarıları adil,

Kötülerin öğütleri aldatıcıdır.

 ⁶Kötülerin sözleri ölüm tuzağıdır,

Doğruların konuşmasıysa onları kurtarır.

 ⁷Kötüler yıkılıp yok olur,

Doğru kişinin evi ayakta kalır.

 ⁸Kişi sağduyusu oranında övülür,

Çarpık düşünceliyse küçümsenir.

 ⁹Köle sahibi olup aşağılanan

Büyüklük taslayıp ekmeğe muhtaç olandan yeğdir.

 ¹⁰Doğru kişi hayvanıyla ilgilenir,

Ama kötünün sevecenliği bile zalimcedir.

 ¹¹Toprağını işleyenin ekmeği bol olur,

Hayal peşinde koşansa sağduyudan yoksundur.

 ¹²Kötü kişi kötülerin ganimetini ister,

Ama doğru kişilerin kökü ürün verir.

 ¹³Kötü kişinin günahlı sözleri kendisi için tuzaktır,

Ama doğru kişi sıkıntıyı atlatır.

 ¹⁴İnsan ağzının ürünüyle iyiliğe doyar,

Elinin emeğine göre de karşılığını alır.

 ¹⁵Ahmağın yolu kendi gözünde doğrudur,

Bilge kişiyse öğüde kulak verir.

 ¹⁶Ahmak sinirlendiğini hemen belli eder,

Ama ihtiyatlı olan aşağılanmaya aldırmaz.

 ¹⁷Dürüst tanık doğruyu söyler,

Yalancı tanıksa hile solur.

 ¹⁸Düşünmeden söylenen sözler kılıç gibi keser,

Bilgelerin diliyse şifa verir.

 ¹⁹Gerçek sözler sonsuza dek kalıcıdır,

Oysa yalanın ömrü bir anlıktır.

 ²⁰Kötülük tasarlayanın yüreği hileci,

Barışı öğütleyenin yüreğiyse sevinçlidir.

 ²¹Doğru kişiye hiç zarar gelmez,

Kötünün başıysa beladan kurtulmaz.

 ²²RAB yalancı dudaklardan iğrenir,

Ama gerçeğe uyanlardan hoşnut kalır.

 ²³İhtiyatlı kişi bilgisini kendine saklar,

Oysa akılsızın yüreği ahmaklığını ilan eder.

 ²⁴Çalışkanların eli egemenlik sürer,

Tembellikse köleliğe götürür.

 ²⁵Kaygılı yürek insanı çökertir,

Ama güzel söz sevindirir.

 ²⁶Doğru kişi arkadaşına da yol gösterir,

Kötünün tuttuğu yolsa kendini saptırır.

 ²⁷Tembel kişi işini bitirmez^d,

Oysa çalışkan değerli bir servet kazanır.

 ²⁸Doğru yol yaşam kaynağıdır,

Bu yol ölümsüzlüğe götürür.

 

13

 ¹Bilge kişi terbiye edilmeyi sever,

Alaycı kişi azarlansa da aldırmaz.

 ²İyi insan ağzından çıkan sözler için ödüllendirilir,

Ama hainlerin soluduğu zorbalıktır.

 ³Dilini tutan canını korur,

Ama boşboğazın sonu yıkımdır.

 ⁴Tembel canının çektiğini elde edemez,

Çalışkanın istekleriyse tümüyle yerine gelir.

 ⁵Doğru kişi yalandan nefret eder,

Kötünün sözleriyse iğrençtir, yüzkarasıdır.

 ⁶Doğruluk dürüst yaşayanı korur,

Kötülük günahkârı yıkar.

 ⁷Kimi hiçbir şeyi yokken kendini zengin gösterir,

Kimi serveti çokken kendini yoksul gösterir.

 ⁸Kişinin serveti gün gelir canına fidye olur,

Oysa yoksul kişi tehdide aldırmaz.

 ⁹Doğruların ışığı parlak yanar,

Kötülerin çırası söner.

 ¹⁰Kibirden ancak kavga çıkar,

Öğüt dinleyense bilgedir.

 ¹¹Havadan kazanılan para yok olur,

Azar azar biriktirenin serveti çok olur.

 ¹²Ertelenen umut hayal kırıklığına uğratır,

Yerine gelen dilekse yaşam verir.

 ¹³Uyarılara kulak asmayan bedelini öder,

Buyruklara saygılı olansa ödülünü alır.

 ¹⁴Bilgelerin öğrettikleri yaşam kaynağıdır,

İnsanı ölüm tuzaklarından uzaklaştırır.

 ¹⁵Sağduyulu davranış saygınlık kazandırır,

Hainlerin yoluysa yıkıma götürür^e.

 ¹⁶İhtiyatlı kişi işini bilerek yapar,

Akılsız kişiyse ahmaklığını sergiler.

 ¹⁷Kötü ulak belaya düşer,

Güvenilir elçiyse şifa getirir.

 ¹⁸Terbiye edilmeye yanaşmayanı

Yokluk ve utanç bekliyor,

Ama azara kulak veren onurlandırılır.

 ¹⁹Yerine getirilen dilek mutluluk verir.

Akılsız kötülükten uzak kalamaz.

 ²⁰Bilgelerle oturup kalkan bilge olur,

Akılsızlarla dost olansa zarar görür.

 ²¹Günahkârın peşini felaket bırakmaz,

Doğruların ödülüyse gönençtir.

 ²²İyi kişi torunlarına miras bırakır,

Günahkârın servetiyse doğru kişiye kalır.

 ²³Yoksulun tarlası bol ürün verebilir,

Ama haksızlık bunu alıp götürür.

 ²⁴Oğlundan değneği esirgeyen, onu sevmiyor demektir.

Seven baba özenle^f terbiye eder.

 ²⁵Doğru kişinin yeterince yiyeceği vardır,

Kötünün karnıysa aç kalır.

 

14

 ¹Bilge kadın evini yapar,

Ahmak kadın evini kendi eliyle yıkar.

 ²Doğru yolda yürüyen, RAB'den korkar,

Yoldan sapan, RAB'bi hor görür.

 ³Ahmağın sözleri sırtına kötektir,

Ama bilgenin dudakları kendisini korur.

 ⁴Öküz yoksa yemlik boş kalır,

Çünkü bol ürünü sağlayan öküzün gücüdür.

 ⁵Güvenilir tanık yalan söylemez,

Yalancı tanıksa yalan solur.

 ⁶Alaycı bilgeliği arasa da bulamaz,

Akıllı içinse bilgi edinmek kolaydır.

 ⁷Akılsız kişiden uzak dur,

Çünkü sana öğretecek bir şeyi yok.

 ⁸İhtiyatlı kişinin bilgeliği, ne yapacağını bilmektir,

Akılsızların ahmaklığıysa aldanmaktır.

 ⁹Ahmaklar suç sunusuyla^g alay eder,

Dürüstler ise iyi niyetlidir.

 ¹⁰Yürek kendi acısını bilir,

Sevinciniyse kimse paylaşmaz.

 ¹¹Kötü kişinin evi yerle bir edilecek,

Doğru kişinin konutuysa bayındır olacak.

 ^12*Öyle yol var ki, insana düz gibi görünür,

Ama sonu ölümdür.

 ¹³Gülerken bile yürek sızlayabilir,

Sevinç bitince acı yine görünebilir.

 ¹⁴Yüreği dönek olan tuttuğu yolun,

İyi kişi de yaptıklarının ödülünü alacaktır.

 ¹⁵Saf kişi her söze inanır,

İhtiyatlı olansa attığı her adımı hesaplar.

 ¹⁶Bilge kişi korktuğu için kötülükten uzaklaşır,

Akılsızsa büyüklük taslayıp kendine güvenir.

 ¹⁷Çabuk öfkelenen ahmakça davranır,

Düzenbazdan herkes nefret eder.

 ¹⁸Saf kişilerin mirası akılsızlıktır,

İhtiyatlı kişilerin tacı ise bilgidir.

 ¹⁹Alçaklar iyilerin önünde,

Kötüler doğruların kapısında eğilirler.

 ²⁰Komşusu bile yoksulu sevmez,

Oysa zenginin dostu çoktur.

 ²¹Komşuyu hor görmek günahtır,

Ne mutlu mazluma lütfedene!

 ²²Kötülük tasarlayan yolunu şaşırmaz mı?

Oysa iyilik tasarlayan sevgi ve sadakat kazanır.

 ²³Her emek kazanç getirir,

Ama boş lakırdı yoksulluğa götürür.

 ²⁴Bilgelerin tacı servetleridir,

Akılsızlarsa ahmaklıklarıyla tanınır^h.

 ²⁵Dürüst tanık can kurtarır,

Yalancı tanık aldatıcıdır.

 ²⁶RAB'den korkan tam güvenliktedir,

RAB onun çocuklarına da sığınak olacaktır.

 ²⁷RAB korkusu yaşam kaynağıdır,

İnsanı ölüm tuzaklarından uzaklaştırır.

 ²⁸Kralın yüceliği halkının çokluğuna bağlıdır,

Halk yok olursa hükümdar da mahvolur.

 ²⁹Geç öfkelenen akıllıdır,

Çabuk sinirlenen ahmaklığını gösterir.

 ³⁰Huzurlu yürek bedenin yaşam kaynağıdır,

Hırs ise insanı için için yer bitirir.

 ³¹Muhtacı ezen, Yaradanı'nı hor görüyor demektir.

Yoksula acıyansa Yaradan'ı yüceltir.

 ³²Kötü kişi uğradığı felaketle yıkılır,

Doğru insanın ölümde bile sığınacak yeri var.

 ³³Bilgelik akıllı kişinin yüreğinde barınır,

Akılsızlar arasında bile kendini belli eder.

 ³⁴Doğruluk bir ulusu yüceltir,

Oysa günah herhangi bir halk için utançtır.

 ³⁵Kral sağduyulu kulunu beğenir,

Utanç getirene öfkelenir.

 

15

 ¹Yumuşak yanıt gazabı yatıştırır,

Oysa yaralayıcı söz öfkeyi alevlendirir.

 ²Bilgenin dili bilgiyi iyi kullanır,

Akılsızın ağzındansa ahmaklık akar.

 ³RAB'bin gözü her yerde olanı görür,

Kötüleri de iyileri de gözler.

 ⁴Okşayıcı dil yaşam verir^ı,

Çarpık dilse ruhu yaralar.

 ⁵Ahmak babasının uyarılarını küçümser,

İhtiyatlı kişi azara kulak verir.

 ⁶Doğru kişinin evi büyük hazine gibidir,

Kötünün geliriyse sıkıntı kaynağıdır.

 ⁷Bilgelerin dudakları bilgi yayar,

Ama akılsızların yüreği öyle değildir.

 ⁸RAB kötülerin kurbanından iğrenir,

Ama doğruların duası O'nu hoşnut eder.

 ⁹RAB kötü kişinin yolundan iğrenir,

Doğruluğun ardından gideni sever.

 ¹⁰Yoldan sapan şiddetle cezalandırılır

Ve azarlanmaktan nefret eden ölüme gider.

 ¹¹RAB, ölüm ve yıkım diyarında olup biteni bilir,

Nerde kaldı ki insanın yüreği!

 ¹²Alaycı kişi azarlanmaktan hoşlanmaz,

Bilgelere gidip danışmaz.

 ¹³Mutlu yürek yüzü neşelendirir,

Acılı yürek ruhu ezer.

 ¹⁴Akıllı yürek bilgi arar,

Akılsızın ağzıysa ahmaklıkla beslenir.

 ¹⁵Mazlumun bütün günleri sıkıntı doludur,

Mutlu bir yürekse sahibine sürekli ziyafettir.

 ¹⁶Yoksul olup RAB'den korkmak,

Zengin olup kaygı içinde yaşamaktan yeğdir.

 ¹⁷Sevgi dolu bir ortamdaki sebze yemeği,

Nefret dolu bir ortamdaki besili danadan yeğdir.

 ¹⁸Huysuz kişi çekişme yaratır,

Sabırlı kişi kavgayı yatıştırır.

 ¹⁹Tembelin yolu dikenli çit gibidir,

Doğrunun yoluysa ana caddeye benzer.

 ²⁰Bilge çocuk babasını sevindirir,

Akılsız çocuksa annesini küçümser.

 ²¹Sağduyudan yoksun kişi ahmaklığıyla sevinir,

Ama akıllı insan dürüst bir yaşam sürer.

 ²²Karşılıklı danışılmazsa tasarılar boşa çıkar,

Danışmanların çokluğuyla başarıya ulaşılır.

 ²³Uygun yanıt sahibini mutlu eder,

Yerinde söylenen söz ne güzeldir!

 ²⁴Sağduyulu kişi yukarıya, yaşama giden yoldadır,

Bu da ölüler diyarına inmesini önler.

 ²⁵RAB kibirlinin evini yıkar,

Dul kadının sınırını korur.

 ²⁶RAB kötünün tasarılarından iğrenir,

Temiz düşüncelerden hoşnut kalırⁱ.

 ²⁷Kazanca düşkün kişi kendi evine sıkıntı verir,

Rüşvetten nefret edense rahat yaşar.

 ²⁸Doğru kişinin aklı yanıtını iyi tartar,

Kötünün ağzı kötülük saçar.

 ²⁹RAB kötülerden uzak durur,

Oysa doğruların duasını duyar.

 ³⁰Gülen gözler yüreği sevindirir,

İyi haber bedeni ferahlatır.

 ³¹Yaşam veren uyarıları dinleyen,

Bilgeler arasında konaklar.

 ³²Terbiyeden kaçan kendine zarar verir,

Azara kulak verense sağduyu kazanır.

 ³³RAB korkusu bilgelik öğretir,

Alçakgönüllülük de onurun önkoşuludur.

 

16

 ¹İnsan aklıyla çok şey tasarlayabilir,

Ama dilin vereceği yanıt RAB'dendir.

 ²İnsan her yaptığını temiz sanır,

Ama niyetlerini tartan RAB'dir.

 ³Yapacağın işleri RAB'be emanet et,

O zaman tasarıların gerçekleşir.

 ⁴RAB her şeyi amacına uygun yapar,

Kötü kişinin yıkım gününü de O hazırlar.

 ⁵RAB yüreği küstah olandan iğrenir,

Bilin ki, öyleleri cezasız kalmaz.

 ⁶Sevgi ve bağlılık suçları bağışlatır,

RAB korkusu insanı kötülükten uzaklaştırır.

 ⁷RAB kişinin yaşayışından hoşnutsa

Düşmanlarını bile onunla barıştırır.

 ⁸Doğrulukla kazanılan az şey

Haksızlıkla kazanılan büyük gelirden iyidir.

 ⁹Kişi yüreğinde gideceği yolu tasarlar,

Ama adımlarını RAB yönlendirir.

 ¹⁰Tanrı buyruklarını kralın ağzıyla açıklar,

Bu nedenle kral adaleti çiğnememelidir.

 ¹¹Doğru terazi ve baskül RAB'bindir,

Bütün tartı ağırlıklarını O belirler.

 ¹²Krallar kötülükten iğrenir,

Çünkü tahtın güvencesi adalettir.

 ¹³Kral doğru söyleyenden hoşnut kalır,

Dürüst konuşanı sever.

 ¹⁴Kralın öfkesi ölüm habercisidir,

Ama bilge kişi onu yatıştırır.

 ¹⁵Kralın yüzü gülüyorsa, yaşam demektir.

Lütfu son yağmuru getiren bulut gibidir.

 ¹⁶Bilgelik kazanmak altından daha değerlidir,

Akla sahip olmak da gümüşe yeğlenir.

 ¹⁷Dürüstlerin tuttuğu yol kötülükten uzaklaştırır,

Yoluna dikkat eden, canını korur.

 ¹⁸Gururun ardından yıkım,

Kibirli ruhun ardından da düşüş gelir.

 ¹⁹Mazlumlar arasında alçakgönüllü biri olmak,

Kibirlilerle çapul malı paylaşmaktan iyidir.

 ²⁰Öğüde kulak veren başarıya ulaşır,

RAB'be güvenen mutlu olur.

 ²¹Bilge yüreklilere akıllı denir,

Tatlı söz ikna gücünü artırır.

 ²²Sağduyu, sahibine yaşam kaynağı,

Ahmaklıksa ahmaklara cezadır.

 ²³Bilgenin aklı diline yön verir,

Dudaklarının ikna gücünü artırır.

 ²⁴Hoş sözler petek balı gibidir,

Cana tatlı ve bedene şifadır.

 ^25*Öyle yol var ki, insana düz gibi görünür,

Ama sonu ölümdür.

 ²⁶Emekçinin iştahıdır onu çalıştıran,

Çünkü açlığı onu kamçılar.

 ²⁷Alçaklar başkalarına kötülük tasarlar,

Konuşmaları kavurucu ateş gibidir.

 ²⁸Huysuz kişi çekişmeyi körükler,

Dedikoducu can dostları ayırır.

 ²⁹Zorba kişi başkalarını ayartır

Ve onları olumsuz yola yöneltir.

 ³⁰Göz kırpmak düzenbazlığa,

Sinsi gülücükler kötülüğe işarettir.

 ³¹Ağarmış saçlar onur tacıdır,

Doğru yaşayışla kazanılır.

 ³²Sabırlı kişi yiğitten üstündür,

Kendini denetleyen de kentler fethedenden üstündür.

 ³³İnsan kura atar,

Ama her kararı RAB verir.

 

17

 ¹Huzur içinde kuru bir lokma,

Kavga ve ziyafet dolu evden iyidir.

 ²Sağduyulu köle,

Ailesini utanca sokan oğula egemen olur

Ve kardeşlerle birlikte mirastan pay alır.

 ³Altın ocakta, gümüş potada arıtılır,

Yüreği arıtansa RAB'dir.

 ⁴Kötü kişi fesat yüklü dudakları dinler,

Yalancı da yıkıcı dile kulak verir.

 ⁵Yoksulla alay eden, onu yaratanı hor görür.

Felakete sevinen cezasız kalmaz.

 ⁶Torunlar yaşlıların tacıdır,

Çocukların övüncü anne babalarıdır.

 ⁷Kurumlu sözler ahmağa nasıl yakışmazsa,

Soyluya da yalancı dudaklar hiç yakışmaz.

 ⁸Sahibinin gözünde rüşvet bir tılsımdır.

Ne yapsa başarılı olur.

 ⁹Sevgi isteyen kişi suçları bağışlar,

Olayı diline dolayansa can dostları ayırır.

 ¹⁰Akıllı kişiyi azarlamak,

Akılsıza yüz darbe vurmaktan etkilidir.

 ¹¹Kötü kişi ancak başkaldırmaya eğilimlidir,

Ona gönderilecek ulak acımasız olacaktır.

 ¹²Azgınlığı üstünde bir akılsızla karşılaşmak,

Yavrularından edilmiş dişi ayıyla karşılaşmaktan beterdir.

 ¹³İyiliğin karşılığını kötülükle ödeyenin

Evinden kötülük eksik olmaz.

 ¹⁴Kavganın başlangıcı su sızıntısına benzer,

Bir patlamaya yol açmadan çekişmeyi bırak.

 ¹⁵Kötüyü aklayan da, doğruyu mahkûm eden de

RAB'bi tiksindirir.

 ¹⁶Akılsız biri bilgelik satın almak için niye para harcasın?

Zaten sağduyudan yoksun!

 ¹⁷Dost her zaman sever,

Kardeş sıkıntılı günde belli olur.

 ¹⁸Sağduyudan yoksun kişi el sıkışıp

Başkasına kefil olur.

 ¹⁹Başkaldırıyı seven kavgayı sever,

Kapısını yüksek yapan yıkımına davetiye çıkarır.

 ²⁰Sapık yürekli kişi iyilik beklememeli.

Diliyle aldatan da belaya düşer.

 ²¹Akılsız kendisini doğurana derttir,

Ahmağın babası sevinç nedir bilmez.

 ²²İç ferahlığı sağlık getirir,

Ezik ruh ise bedeni yıpratır.

 ²³Kötü kişi adaleti saptırmak için

Gizlice rüşvet alır.

 ²⁴Akıllı kişi gözünü bilgelikten ayırmaz,

Akılsızın gözüyse hep sağda soldadır.

 ²⁵Akılsız çocuk babasına üzüntü,

Annesine acı verir.

 ²⁶Ne suçsuza ceza kesmek iyidir,

Ne de görevliyi dürüst davrandığı için dövmek...

 ²⁷Bilgili kişi az konuşur,

Akıllı kişi sakin ruhludur.

 ²⁸Çenesini tutup susan ahmak bile

Bilge ve akıllı sayılır.

 

18

 ¹Geçimsiz kişi kendi çıkarı peşindedir,

İyi öğüde hep karşı çıkar.

 ²Akılsız kişi bir şey anlamaktan çok

Kendi düşüncelerini açmaktan hoşlanır.

 ³Kötülüğü aşağılanma,

Ayıbı utanç izler.

 ⁴Bilge kişinin ağzından çıkan sözler derin sular gibidir,

Bilgelik pınarı da coşkun bir akarsu.

 ⁵Kötüyü kayırmak da,

Suçsuzdan adaleti esirgemek de iyi değildir.

 ⁶Akılsızın dudakları çekişmeye yol açar,

Ağzı da dayağı davet eder.

 ⁷Akılsızın ağzı kendisini mahveder,

Dudakları da canına tuzaktır.

 ⁸Dedikodu tatlı lokma gibidir,

İnsanın ta içine işler.

 ⁹İşini savsaklayan kişi

Yıkıcıya kardeştir.

 ¹⁰RAB'bin adı güçlü kuledir,

Ona sığınan doğru kişi için korunaktır.

 ¹¹Zengin servetini bir kale,

Aşılmaz bir sur sanır.

 ¹²Yürekteki gururu düşüş,

Alçakgönüllülüğü ise onur izler.

 ¹³Dinlemeden yanıt vermek

Ahmaklık ve utançtır.

 ¹⁴İnsanın ruhu hastalıkta ona destektir.

Ama ezik ruh nasıl dayanabilir?

 ¹⁵Akıllı kişi bilgiyi satın alır,

Bilgenin kulağı da bilgi peşindedir.

 ¹⁶Armağan, verenin yolunu açar

Ve kendisini büyüklerin önüne çıkartır.

 ¹⁷Duruşmada ilk konuşan haklı görünür,

Başkası çıkıp onu sorgulayana dek.

 ¹⁸Kura çekişmeleri sona erdirir,

Güçlü rakipleri uzlaştırır.

 ¹⁹Gücenmiş kardeş surlu kentten daha zor elde edilir.

Çekişme sürgülü kale kapısı gibidir.

 ²⁰İnsanın karnı ağzının meyvesiyle,

Dudaklarının ürünüyle doyar.

 ²¹Dil ölüme de götürebilir, yaşama da;

Konuşmayı seven, dilin meyvesine katlanmak zorundadır.

 ²²İyi bir eş bulan iyilik bulur

Ve RAB'bin lütfuna erer.

 ²³Yoksul acınma dilenir,

Zenginin yanıtıysa serttir.

 ²⁴Yıkıma götüren dostlar vardır^j,

Ama öyle dost var ki, kardeşten yakındır insana.

 

19

 ¹Dürüst yaşayan bir yoksul olmak,

Yalancı bir akılsız olmaktan yeğdir.

 ²Bilgisiz heves işe yaramaz,

Acelecilik insanı yanılgıya düşürür.

 ³İnsanın ahmaklığı yaşamını yıkar,

Yine de içinden RAB'be öfkelenir.

 ⁴Zenginlik dost üstüne dost kazandırır.

Oysa yoksulun dostu onu yüzüstü bırakır.

 ⁵Yalancı tanık cezasız kalmaz,

Yalan soluyan kurtulamaz.

 ⁶Birçokları önemli kişinin gözüne girmek

Ve eli açık olanın dostu olmak ister.

 ⁷Yoksulun akrabaları bile onu sevmezse,

Dostlarının ondan uzak duracağı daha da kesindir.

Ne kadar yalvarsa ona yaklaşmazlar.

 ⁸Sağduyulu olan canını sever,

Aklı izleyen bolluğa kavuşur.

 ⁹Yalancı tanık cezasız kalmaz,

Yalan soluyan yok olur.

 ¹⁰Akılsızın gösterişli bir yaşam sürmesi uygun değilse,

Kölelerin önderlere egemen olması

Hiç uygun değildir.

 ¹¹Sağduyulu kişi sabırlıdır,

Kusurları hoş görmesi ona onur kazandırır.

 ¹²Kralın öfkesi genç aslanın kükreyişine benzer,

Lütfuysa otların üzerine düşen çiy gibidir.

 ¹³Akılsız çocuk babasının başına beladır,

Dırdır eden kadın sürekli damlayan su gibidir.

 ¹⁴Ev ve servet babadan mirastır,

Ama sağduyulu kadın RAB'bin armağanıdır.

 ¹⁵Tembellik insanı uyuşukluğa iter,

Haylaz kişi de aç kalır.

 ¹⁶Tanrı buyruğuna uyan canını korur,

Gitmesi gereken yolları umursamayan ölür.

 ¹⁷Yoksula acıyan kişi RAB'be ödünç vermiş olur,

Yaptığı iyilik için RAB onu ödüllendirir.

 ¹⁸Henüz umut varken çocuğunu eğit,

Onun yıkımına neden olma.

 ¹⁹Huysuz insan cezasını çekmelidir.

Onu bir kere kurtarsan da, hep aynı şeyi yapman gerekir.

 ²⁰Öğüde kulak ver, terbiyeyi kabul et ki,

Ömrünün kalan kısmı boyunca bilge olasın.

 ²¹İnsan yüreğinde çok şey tasarlar,

Ama gerçekleşen, RAB'bin amacıdır.

 ²²İnsandan istenen vefadır,

Yoksul olmak yalancı olmaktan yeğdir.

 ²³RAB korkusu

Doygun ve dertsiz bir yaşama kavuşturur.

 ²⁴Tembel sahana daldırdığı elini

Ağzına geri götürmek bile istemez.

 ²⁵Alaycıyı döversen bön kişi ibret alır,

Akıllı kişiyi azarlarsan bilgisine bilgi katar.

 ²⁶Babasına saldıran, annesini kovan çocuk,

Ailesinin utancı ve yüzkarasıdır.

 ²⁷Oğlum, uyarılara kulağını tıkarsan,

Bilgi kaynağı sözlerden saparsın.

 ²⁸Niyeti bozuk tanık adaletle eğlenir,

Kötülerin ağzı fesatla beslenir.

 ²⁹Alaycılar için ceza,

Akılsızların sırtı için kötek hazırdır.

 

20

 ¹Şarap insanı alaycı, içki gürültücü yapar,

Onun etkisiyle yoldan sapan bilge değildir.

 ²Kralın öfkesi genç aslanın kükreyişine benzer,

Onu kızdıran canından olur.

 ³Kavgadan kaçınmak insan için onurdur,

Oysa her ahmak tartışmaya hazırdır.

 ⁴Sonbaharda çift sürmeyen tembel,

Hasatta aradığını bulamaz.

 ⁵İnsanın niyetleri derin bir kuyunun suları gibidir,

Akıllı kişi onları açığa çıkarır.

 ⁶İnsanların çoğu, “Vefalıyım” der.

Ama sadık birini kim bulabilir?

 ⁷Doğru ve dürüst bir babaya

Sahip olan çocuklara ne mutlu!

 ⁸Yargı kürsüsünde oturan kral,

Kötülüğü gözleriyle ayıklar.

 ⁹Kim, “Yüreğimi pak kıldım,

Günahımdan arındım” diyebilir?

 ¹⁰RAB hileli tartıdan da, hileli ölçüden de tiksinir.

 ¹¹Çocuk bile eylemleriyle kendini belli eder,

Yaptıkları pak ve doğru mu, değil mi, anlaşılır.

 ¹²İşiten kulağı da gören gözü de

RAB yaratmıştır.

 ¹³Uykuyu seversen yoksullaşırsın,

Uyanık durursan ekmeğin bol olur.

 ¹⁴Alıcı, “İşe yaramaz, işe yaramaz” der,

Ama alıp gittikten sonra aldığıyla övünür.

 ¹⁵Bol bol altının, mücevherin olabilir,

Ama bilgi akıtan dudaklar daha değerlidir.

 ¹⁶Tanımadığı birine kefil olanın giysisini al;

Bir yabancı için yapıyorsa bunu,

Giysisini rehin tut.

 ¹⁷Hileyle kazanılan yiyecek insana tatlı gelir,

Ama sonra ağza dolan çakıl gibidir.

 ¹⁸Tasarılarını danışarak yap,

Yöntemlere uyarak savaş.

 ¹⁹Dedikoducu sır saklayamaz,

Bu nedenle ağzı gevşek olanla arkadaşlık etme.

 ²⁰Annesine ya da babasına sövenin

Işığı zifiri karanlıkta sönecek.

 ²¹Tez elde edilen mirasın

Sonu bereketli olmaz.

 ²²“Bu kötülüğü sana ödeteceğim” deme;

RAB'bi bekle, O seni kurtarır.

 ²³RAB hileli tartıdan tiksinir,

Hileli teraziden hoşlanmaz.

 ²⁴İnsanın adımlarını RAB yönlendirir;

Öyleyse insan tuttuğu yolu nasıl anlayabilir?

 ²⁵Düşünmeden adakta bulunmak

Sakıncalıdır.

 ²⁶Bilge kral kötüleri ayıklar,

Harman döver gibi cezalandırır.

 ²⁷İnsanın ruhu RAB'bin ışığıdır,

İç varlığın derinliklerine işler.

 ²⁸Sevgi ve sadakat kralın güvencesidir.

Onun tahtını sağlamlaştıran sevgidir.

 ²⁹Gençlerin görkemi güçleri,

Yaşlıların onuru ağarmış saçlardır.

 ³⁰Yaralayan darbeler kötülüğü temizler,

Kötek iç varlığın derinliklerini paklar.

 

21

 ¹Kralın yüreği RAB'bin elindedir,

Kanaldaki su gibi onu istediği yöne çevirir.

 ²İnsan izlediği her yolun doğru olduğunu sanır,

Ama niyetlerini tartan RAB'dir.

 ³RAB kendisine kurban sunulmasından çok,

Doğruluğun ve adaletin yerine getirilmesini ister.

 ⁴Küstah bakışlar ve kibirli yürek

Kötülerin çırası ve günahıdır.

 ⁵Çalışkanın tasarıları hep bollukla,

Her türlü acelecilik hep yoklukla sonuçlanır.

 ⁶Yalan dolanla yapılan servet,

Sis gibi geçicidir ve ölüm tuzağıdır.

 ⁷Kötülerin zorbalığı kendilerini süpürüp götürür,

Çünkü doğru olanı yapmaya yanaşmazlar.

 ⁸Suçlunun yolu dolambaçlı,

Pak kişinin yaptıklarıysa dosdoğrudur.

 ⁹Kavgacı kadınla aynı evde oturmaktansa,

Damın köşesinde oturmak yeğdir.

 ¹⁰Kötünün can attığı kötülüktür,

Hiç kimseye acımaz.

 ¹¹Alaycı cezalandırılınca bön kişi akıllanır,

Bilge olan öğretilenden bilgi kazanır.

 ¹²Adil Olan, kötünün evini dikkatle gözler

Ve kötüleri yıkıma uğratır.

 ¹³Yoksulun feryadına kulağını tıkayanın

Feryadına yanıt verilmeyecektir.

 ¹⁴Gizlice verilen armağan öfkeyi,

Koyna sokuşturulan rüşvet de kızgın gazabı yatıştırır.

 ¹⁵Hak yerine gelince doğru kişi sevinir,

Fesatçı dehşete düşer.

 ¹⁶Sağduyudan uzaklaşan,

Kendini ölüler arasında bulur.

 ¹⁷Zevkine düşkün olan yoksullaşır,

Şaraba ve zeytinyağına düşkün kişi de zengin olmaz.

 ¹⁸Kötü kişi doğru kişinin fidyesidir,

Hain de dürüstün.

 ¹⁹Çölde yaşamak,

Can sıkıcı ve kavgacı kadınla yaşamaktan yeğdir.

 ²⁰Bilgenin evi değerli eşya ve zeytinyağıyla doludur,

Akılsızsa malını har vurup harman savurur.

 ²¹Doğruluğun ve sevginin ardından koşan,

Yaşam, gönenç ve onur bulur.

 ²²Bilge kişi güçlülerin kentine saldırıp

Güvendikleri kaleyi yıkar.

 ²³Ağzını ve dilini tutan

Başını beladan korur.

 ²⁴Gururlu, küstah ve alaycı:

Bunlar kas kas kasılan insanın adlarıdır.

 ²⁵Tembelin isteği onu ölüme götürür,

Çünkü elleri çalışmaktan kaçınır;

 ²⁶Bütün gün isteklerini sıralar durur,

Oysa doğru kişi esirgemeden verir.

 ²⁷Kötülerin sunduğu kurban iğrençtir,

Hele bunu kötü niyetle sunarlarsa.

 ²⁸Yalancı tanık yok olur,

Dinlemeyi bilenin tanıklığıysa inandırıcıdır.

 ²⁹Kötü kişi kendine güçlü bir görünüm verir,

Erdemli insansa tuttuğu yoldan emindir.

 ³⁰RAB'be karşı başarılı olabilecek

Bilgelik, akıl ve tasarı yoktur.

 ³¹At savaş günü için hazır tutulur,

Ama zafer sağlayan RAB'dir.

 

22

 ¹İyi ad büyük servetten,

Saygınlık gümüş ve altından yeğdir.

 ²Zenginle yoksulun ortak yönü şu:

Her ikisini de RAB yarattı.

 ³İhtiyatlı kişi tehlikeyi görünce saklanır,

Bönse öne atılır ve zarar görür.

 ⁴Alçakgönüllülüğün ve RAB korkusunun ödülü,

Zenginlik, onur ve yaşamdır.

 ⁵Kötünün yolu diken ve tuzakla doludur.

Canını korumak isteyen bunlardan uzak durur.

 ⁶Çocuğu tutması gereken yola göre yetiştir,

Yaşlandığında o yoldan ayrılmaz.

 ⁷Zengin yoksullara egemen olur,

Borç alan borç verenin kulu olur.

 ⁸Fesat eken dert biçer,

Gazabının değneği yok olur.

 ⁹Cömert olan kutsanır,

Çünkü yemeğini yoksullarla paylaşır.

 ¹⁰Alaycıyı kov, kavga biter;

Çekişme ve aşağılamalar da sona erer.

 ¹¹Yürek temizliğini ve güzel sözleri seven,

Kralın dostluğunu kazanır.

 ¹²RAB bilgiyi gözetip korur,

Hainin sözlerini ise altüst eder.

 ¹³Tembel der ki, “Dışarda aslan var,

Sokağa çıksam beni parçalar.”

 ¹⁴Sokak kadınının ağzı dipsiz çukur gibidir,

RAB'bin gazabına uğrayan oraya düşer.

 ¹⁵Akılsızlık çocuğun öz yapısındadır,

Değnekle terbiye edilirse akılsızlıktan uzaklaşır.

 ¹⁶Servetini büyütmek için yoksulu ezenle

Zengine armağan verenin sonu yoksulluktur.

Bilgeden Otuz Öğüt

 ¹⁷Kulak ver, bilgelerin sözlerini dinle,

Öğrettiğimi zihnine işle.

 ¹⁸Sözlerimi yüreğinde saklarsan mutlu olursun,

Onlar hep hazır olsun dudaklarında.

 ¹⁹RAB'be güvenmen için

Bugün bunları sana, evet sana da bildiriyorum.

 ²⁰Senin için otuz söz^k yazdım,

Bilgi ve öğüt sözleri...

 ²¹Öyle ki, güvenilir, doğru sözleri bilesin,

Böylece seni gönderene güvenilir yanıt verebilesin.

(1)^l

 ²²Yoksulu, yoksul olduğu için soymaya kalkma,

Düşkünü mahkemede ezme.

 ²³Çünkü onların davasını RAB yüklenecek

Ve onları soyanların canını alacak.

(2)

 ²⁴Huysuz kişiyle arkadaşlık etme;

Tez öfkelenenle yola çıkma.

 ²⁵Yoksa onun yollarına alışır,

Kendini tuzağa düşmüş bulursun.

(3)

 ²⁶El sıkışıp

Başkasının borcuna kefil olmaktan kaçın.

 ²⁷Ödeyecek paran olmazsa,

Altındaki döşeğe bile el koyarlar.

(4)

 ²⁸Atalarının belirlediği

Eski sınır taşlarının yerini değiştirme.

(5)

 ²⁹İşinde usta birini görüyor musun?

Öylesi sıradan kişilere değil,

Krallara bile hizmet eder.

23

(6)

 ¹Bir önderle yemeğe oturduğunda

Önüne konulana dikkat et.

 ²İştahına yenilecek olursan,

Daya bıçağı kendi boğazına.

 ³Onun lezzetli yemeklerini çekmesin canın,

Böyle yemeğin ardında hile olabilir.

(7)

 ⁴Zengin olmak için didinip durma,

Çıkar bunu aklından.

 ⁵Servet göz açıp kapayana dek yok olur,

Kanatlanıp kartal gibi göklere uçar.

(8)

 ⁶Cimrinin verdiği yemeği yeme,

Lezzetli yemeklerini çekmesin canın.

 ⁷Çünkü yediğin her şeyin hesabını tutar,

“Ye, iç” der sana,

Ama yüreği senden yana değildir.

 ⁸Yediğin azıcık yemeği kusarsın,

Söylediğin güzel sözler de boşa gider.

(9)

 ⁹Akılsıza öğüt vermeye kalkma,

Çünkü senin sözlerindeki sağduyuyu küçümser.

(10)

 ¹⁰Eski sınır taşlarının yerini değiştirme,

Öksüzlerin toprağına el sürme.

 ¹¹Çünkü onların Velisi^m güçlüdür

Ve onların davasını sana karşı O yürütür.

(11)

 ¹²Uyarıları zihnine işle,

Bilgi dolu sözlere kulak ver.

 ¹³Çocuğunu terbiye etmekten geri kalma,

Onu değnekle dövsen de ölmez.

 ¹⁴Onu değnekle döversen,

Canını ölüler diyarından kurtarırsın.

(12)

 ¹⁵Oğlum, bilge yürekli olursan,

Benim yüreğim de sevinir.

 ¹⁶Dudakların doğru konuştuğunda

Gönlüm de coşar.

(13)

 ¹⁷Günahkârlara imrenmektense,

Sürekli RAB korkusunda yaşa.

 ¹⁸Böylece bir geleceğin olur

Ve umudun boşa çıkmaz.

 

 ¹⁹Oğlum, dinle ve bilge ol,

Yüreğini doğru yolda tut.

(14)

 ²⁰Aşırı şarap içenlerle,

Ete düşkün oburlarla arkadaşlık etme.

 ²¹Çünkü ayyaş ve obur kişi yoksullaşır,

Uyuşukluk da insana paçavra giydirir.

(15)

 ²²Sana yaşam veren babanın sözlerine kulak ver,

Yaşlandığı zaman anneni hor görme.

(16)

 ²³Gerçeği satın al ve satma;

Bilgeliği, terbiyeyi, aklı da.

 ²⁴Doğru kişinin babası coştukça coşar,

Bilgece davranan oğulun babası sevinir.

 ²⁵Annenle baban seninle coşsun,

Seni doğuran sevinsin.

(17)

 ²⁶Oğlum, beni yürekten dinle,

Gözünü gittiğim yoldan ayırma.

 ²⁷Çünkü fahişe derin bir çukur,

Ahlaksız kadın dar bir kuyudur.

 ²⁸Evet, soyguncu gibi pusuda bekler

Ve birçok erkeği yoldan çıkarır.

(18)

 ²⁹Ah çeken kim? Vah çeken kim?

Kimdir çekişip duran?

Yakınan kim? Boş yere yaralanan kim?

Gözleri kanlı olan kim?

 ³⁰İçmeye oturup kalkamayanlar,

Karışık şarapları denemeye gidenlerdir.

 ³¹Şarabın kızıl rengine,

Kadehte ışımasına,

Boğazdan aşağı süzülüvermesine bakma.

 ³²Sonunda yılan gibi ısırır,

Engerek gibi sokar.

 ³³Gözlerin garip şeyler görür,

Aklından ahlaksızlıklar geçer.

 ³⁴Kendini kâh denizin ortasında,

Kâh gemi direğinin tepesinde yatıyor sanırsın.

 ³⁵“Dövdüler beni ama incinmedim,

Vurdular ama farketmedim” dersin,

“Yeniden içmek için ne zaman ayılacağım?”

24

(19)

 ¹Kötülere imrenme,

Onlarla birlikte olmayı isteme.

 ²Çünkü yürekleri zorbalık tasarlar,

Dudakları belalardan söz eder.

(20)

 ³Ev bilgelikle yapılır,

Akılla pekiştirilir.

 ⁴Bilgi sayesinde odaları

Her türlü değerli, güzel eşyayla dolar.

(21)

 ⁵Bilgelik güçten,

Bilgi kaba kuvvetten üstündürⁿ.

 ⁶Savaşmak için yöntem,

Zafer kazanmak için birçok danışman gerekli.

(22)

 ⁷Ahmak için bilgelik ulaşılamayacak kadar yüksektir,

Kent kurulunda ağzını açamaz.

(23)

 ⁸Kötülük tasarlayan kişi

Düzenbaz olarak bilinecektir.

 ⁹Ahmakça tasarılar günahtır,

Alaycı kişiden herkes iğrenir.

(24)

 ¹⁰Sıkıntılı günde cesaretini yitirirsen,

Gücün kıt demektir.

(25)

 ¹¹Ölüm tehlikesi içinde olanları kurtar,

Ölmek üzere olanları esirge.

 ¹²“İşte bunu bilmiyordum” desen de,

İnsanın yüreğindekini bilen sezmez mi?

Senin canını koruyan anlamaz mı?

Ödetmez mi herkese yaptığını?

(26)

 ¹³Oğlum, bal ye, çünkü iyidir,

Süzme bal damağa tatlı gelir.

 ¹⁴Bilgelik de canın için öyledir, bilmiş ol.

Bilgeliği bulursan bir geleceğin olur

Ve umudun boşa çıkmaz.

(27)

 ¹⁵Ey kötü adam, doğru kişinin evine karşı pusuya yatma,

Konutunu yıkmaya kalkma.

 ¹⁶Çünkü doğru kişi yedi kez düşse yine kalkar,

Ama kötüler felakette yıkılır.

(28)

 ¹⁷Düşmanın düşüşüne keyiflenme,

Sendelemesine sevinme.

 ¹⁸Yoksa RAB görür ve hoşnut kalmaz

Ve düşmanına duyduğu öfke yatışır.

(29)

 ¹⁹Kötülük edenlere kızıp üzülme,

Onlara özenme.

 ²⁰Çünkü kötülerin geleceği yok,

Çırası sönecek onların.

(30)

 ²¹Oğlum, RAB'be ve krala saygı göster,

Onlara başkaldıranlarla arkadaşlık etme.

 ²²Çünkü onlar ansızın felakete uğrar,

İnsanın başına ne belalar getireceklerini kim bilir?

Bilgelerin Öbür Özdeyişleri

 ²³Şunlar da bilgelerin sözleridir:

Yargılarken yan tutmak iyi değildir.

 ²⁴Kötüye, “Suçsuzsun” diyen yargıcı

Halklar lanetler, uluslar kınar.

 ²⁵Ne mutlu suçluyu mahkûm edene!

Herkes onu candan kutlar.

 ²⁶Dürüst yanıt

Gerçek dostluğun işaretidir^o.

 ²⁷İlkin dışardaki işini bitirip tarlanı hazırla,

Ondan sonra evini yap.

 ²⁸Başkalarına karşı nedensiz tanıklık etme

Ve dudaklarınla aldatma.

 ²⁹“Bana yaptığını ben de ona yapacağım,

Ödeteceğim bana yaptığını” deme.

 

 ³⁰Tembelin tarlasından,

Sağduyudan yoksun kişinin bağından geçtiğimde

 ³¹Her yanı dikenlerin, otların

Kapladığını gördüm;

Taş duvar da yıkılmıştı.

 ³²Gördüklerimi derin derin düşündüm,

Seyrettiklerimden ibret aldım.

 ^33*“Biraz kestireyim, biraz uyuklayayım,

Ellerimi kavuşturup şöyle bir uyuyayım” demeye kalmadan,

 ³⁴Yokluk bir haydut gibi,

Yoksulluk bir akıncı gibi gelir üzerine.

25

Süleyman'ın Özdeyişlerinin İkinci Bölümü

 ¹Bundan sonrakiler de Süleyman'ın özdeyişleridir.

Bunları Yahuda Kralı Hizkiya'nın adamları derledi.

 ²Tanrı'yı gizli tuttuğu şeyler için,

Krallarıysa açığa çıkardıkları için yüceltiriz.

 ³Göğün yüksekliği, yerin derinliği gibi,

Kralların aklından geçen de kestirilemez.

 ⁴Cürufu gümüşten ayırınca,

Kuyumcunun işleyeceği madde kalır.

 ⁵Kötüleri kralın huzurundan uzaklaştırırsan

Kralın tahtı adaletle pekişir.

 ^6*Kralın önünde kendini yüceltme,

Önemli kişiler arasında yer edinmeye çalışma.

 ⁷Çünkü kralın seni bir soylunun önünde alaşağı etmesindense,

Sana, “Yukarıya gel” demesi yeğdir.

 ⁸Gördüklerinle hemencecik mahkemeye başvurma;

Çünkü başkası seni utandırabilir,

Sonra ne yapacağını bilemezsin.

 ⁹Davanı doğrudan komşunla gör;

Başkasının sırrını açıklama.

 ¹⁰Yoksa işiten seni utandırabilir

Ve bu kötü ün yakanı bırakmaz.

 ¹¹Yerinde söylenen söz,

Gümüş oymalardaki altın elma^ö gibidir.

 ¹²Altın küpe ya da altın bir süs neyse,

Dinleyen kulak için bilgenin azarlaması da öyledir.

 ¹³Hasatta kar serinliği nasılsa,

Güvenilir ulak da kendisini gönderenler için öyledir.

Böyle biri efendilerinin canına can katar.

 ¹⁴Yağmursuz bulut ve yel nasılsa,

Vermediği armağanla övünen kişi de öyledir.

 ¹⁵Sabırla bir hükümdar bile ikna edilir,

Tatlı dil en güçlü direnci^p kırar.

 ¹⁶Bal buldun mu yeteri kadar ye,

Fazla doyarsan kusarsın.

 ¹⁷Başkalarının evine seyrek git,

Yoksa onları bezdirir, nefretini kazanırsın.

 ¹⁸Başkasına karşı yalancı tanıklık eden

Topuz, kılıç ya da sivri ok gibidir.

 ¹⁹Sıkıntılı günde haine güvenmek,

Çürük dişe ya da sakat ayağa güvenmek gibidir.

 ²⁰Dertli kişiye ezgi söylemek,

Soğuk günde giysilerini üzerinden almaya,

Ya da sodaya sirke katmaya benzer.

 ^21*Düşmanın acıkmışsa doyur,

Susamışsa su ver.

 ²²Bunu yapmakla onu utanca boğarsın^r

Ve RAB seni ödüllendirir.

 ²³Kuzeyden esen rüzgar nasıl yağmur getirirse,

İftiracı dil de öfkeli bakışlara yol açar.

 ²⁴Kavgacı kadınla aynı evde oturmaktansa,

Damın köşesinde oturmak yeğdir.

 ²⁵Susamış kişi için soğuk su neyse,

Uzak ülkeden gelen iyi haber de öyledir.

 ²⁶Kötünün önünde pes eden doğru kişi,

Suyu bulanmış pınar, kirlenmiş kuyu gibidir.

 ²⁷Fazla bal yemek iyi değildir;

Hep yüceltilmeyi beklemek de...

 ²⁸Kendini denetleyemeyen kişi

Yıkılmış sursuz kent gibidir.

 

26

 ¹Yaz ortasında kar, hasatta yağmur uygun olmadığı gibi,

Akılsıza da onur yakışmaz.

 ²Öteye beriye uçuşan serçe

Ve kırlangıç gibi,

Hak edilmemiş lanet de tutmaz.

 ³Ata kırbaç, eşeğe gem,

Akılsızın sırtına da değnek gerek.

 ⁴Akılsıza ahmaklığına göre karşılık verme,

Yoksa sen de onun düzeyine inersin.

 ⁵Akılsıza ahmaklığına uygun karşılık ver,

Yoksa kendini bilge sanır.

 ⁶Akılsızın eliyle haber gönderen,

Kendi ayaklarını kesen biri gibi,

Kendine zarar verir.

 ⁷Akılsızın ağzında özdeyiş,

Kötürümün sarkan bacakları gibidir.

 ⁸Akılsızı onurlandırmak,

Taşı sapana bağlamak gibidir.

 ⁹Sarhoşun elindeki dikenli dal ne ise,

Akılsızın ağzında özdeyiş de odur.

 ¹⁰Oklarını gelişigüzel fırlatan okçu neyse,

Yoldan geçen akılsızı ya da sarhoşu ücretle tutan da öyledir.

 ^11*Ahmaklığını tekrarlayan akılsız,

Kusmuğuna dönen köpek gibidir.

 ¹²Kendini bilge gören birini tanıyor musun?

Akılsız bile ondan daha umut vericidir.

 ¹³Tembel, “Yolda aslan var,

Sokaklarda aslan dolaşıyor” der.

 ¹⁴Menteşeleri üzerinde dönen kapı gibi,

Tembel de yatağında döner durur.

 ¹⁵Tembel elini sahana daldırır,

Yeniden ağzına götürmeye üşenir.

 ¹⁶Tembel kendini,

Akıllıca yanıt veren yedi kişiden daha bilge sanır.

 ¹⁷Kendini ilgilendirmeyen bir kavgaya bulaşan kişi,

Yoldan geçen köpeği kulaklarından tutana benzer.

 ^18-19Ateşli ve öldürücü oklar savuran bir deli neyse,

Komşusunu aldatıp, “Şaka yapıyordum”

Diyen de öyledir.

 ²⁰Odun bitince ateş söner,

Dedikoducu yok olunca kavga diner.

 ²¹Kor için kömür, ateş için odun neyse,

Çekişmeyi alevlendirmek için kavgacı da öyledir.

 ²²Dedikodu tatlı lokma gibidir,

İnsanın ta içine işler.

 ²³Okşayıcı dudaklarla kötü yürek,

Sırlanmış toprak kaba benzer.

 ²⁴Yüreği nefret dolu kişi sözleriyle niyetini gizlemeye çalışır,

Ama içi hile doludur.

 ²⁵Güzel sözlerine kanma,

Çünkü yüreğinde yedi iğrenç şey vardır.

 ²⁶Nefretini hileyle örtse bile,

Kötülüğü toplumun önünde ortaya çıkar.

 ²⁷Başkasının kuyusunu kazan içine kendi düşer,

Taşı yuvarlayan altında kalır.

 ²⁸Yalancı dil incittiği kişilerden nefret eder,

Yaltaklanan ağızdan yıkım gelir.

 

27

 ^1*Yarınla övünme,

Çünkü ne getireceğini bilemezsin.

 ²Seni kendi ağzın değil, başkaları övsün,

Kendi dudakların değil, yabancı övsün.

 ³Taş ağırdır, kum bir yüktür,

Ama ahmağın kışkırtması ikisinden de ağırdır.

 ⁴Öfke zalim, hiddet azgındır,

Ama kıskançlığa kim dayanabilir?

 ⁵Açık bir azar,

Gizli tutulan sevgiden iyidir.

 ⁶Düşmanın öpücükleri aldatıcıdır,

Ama dostun seni iyiliğin için yaralar.

 ⁷Tok insanın canı balı bile çekmez,

Aç kişiye en acı şey tatlı gelir.

 ⁸Yuvasından uzak kalan kuş nasılsa,

Yurdundan uzak kalan insan da öyledir.

 ⁹Güzel koku ve buhur canı ferahlatır,

Dostun verdiği öğüt insana tatlı gelir.

 ¹⁰Kendi dostunu da babanın dostunu da bırakma

Ve felakete uğradığın gün kardeşinin evine gitme;

Yakın komşun uzaktaki kardeşten yeğdir.

 ¹¹Oğlum, bilgece davran ki yüreğim sevinsin,

Beni ayıplayana yanıt vereyim.

 ¹²İhtiyatlı kişi tehlikeyi görünce saklanır,

Bönse öne atılır ve zarar görür.

 ¹³Tanımadığı birine kefil olanın giysisini al;

Bir yabancı için yapıyorsa bunu,

Giysisini rehin tut.

 ¹⁴Sabah sabah komşuya verilen gürültülü bir selam

Küfür sayılır.

 ¹⁵Kavgacı kadının dırdırı

Yağmurlu günde damlaların dinmeyen sesi gibidir.

 ¹⁶Böyle bir kadını dizginlemeye kalkmak,

Rüzgarı ya da yağı avuçta tutmaya çalışmak gibidir.

 ¹⁷Demir demiri biler,

İnsan da insanı...

 ¹⁸İncir ağacını budayan meyvesini yer,

Efendisine hizmet eden onurlandırılır.

 ¹⁹Su görüntümüzü nasıl yansıtıyorsa,

Yürek de insanın içini yansıtır.

 ²⁰Ölüm ve yıkım diyarı insana doymaz,

İnsanın gözü de hiç doymaz.

 ²¹Altın ocakta, gümüş potada sınanır,

İnsansa aldığı övgüyle sınanır.

 ²²Ahmağı buğdayla birlikte dibekte tokmakla dövsen bile,

Ahmaklığından kurtulmaz.

 ²³Davarına iyi bak,

Sığırlarına dikkat et.

 ²⁴Çünkü zenginlik kalıcı değildir

Ve taç kuşaktan kuşağa geçmez.

 ²⁵Çayır biçilince, yeni çimen çıkınca,

Dağlardaki otlar toplanınca,

 ²⁶Kuzular seni giydirir,

Tekeler tarlanın bedeli olur.

 ²⁷Keçilerin sütü yalnız seni değil,

Ev halkını, hizmetçilerini de doyurmaya yeter.

 

28

 ¹Kötü kişi kendisini kovalayan olmasa bile kaçar,

Doğrularsa genç aslan gibi yüreklidir.

 ²Ayaklanan ülke çok başlı olur,

Ama akıllı, bilgili kişi düzeni sağlar.

 ³Yoksulu ezen yoksul,

Ürünü harap eden sağanak yağmur gibidir.

 ⁴Yasayı terk eden kötüyü över,

Yerine getirense kötüye karşı çıkar.

 ⁵Kötüler adaletten anlamaz,

RAB'be yönelenlerse her yönüyle anlar.

 ⁶Dürüst bir yoksul olmak,

Yolsuzlukla zengin olmaktan yeğdir.

 ⁷Kutsal Yasa'yı yerine getiren çocuk akıllıdır,

Oburlarla arkadaşlık edense babasını utandırır.

 ⁸Faiz ve tefecilikle malına mal katan kişi,

Bunu yoksullara acıyan için biriktirir.

 ⁹Yasaya kulağını tıkayanın

Duası da iğrençtir.

 ¹⁰Dürüst kişileri kötü yola saptıran

Kendi kazdığı çukura düşer.

İyiliği, özü sözü bir olanlar miras alacak.

 ¹¹Zengin kendini bilge sanır,

Ama akıllı yoksul onun içini okur.

 ¹²Doğruların zaferi coşkuyla kutlanır,

Ama kötüler egemen olunca insan kaçacak yer arar.

 ¹³Günahlarını gizleyen başarılı olmaz,

İtiraf edip bırakansa merhamet bulur.

 ¹⁴Günahtan çekinen ne mutludur!

İnatçılık edense belaya düşer.

 ¹⁵Yoksul halkı yöneten kötü kişi

Kükreyen aslan, saldırgan ayı gibidir.

 ¹⁶Gaddar önderin aklı kıttır;

Haksız kazançtan nefret edense uzun ömürlü olur.

 ¹⁷Adam öldürmekten vicdan azabı çeken, mezara dek kaçacaktır;

Kimse ona yardım etmesin.

 ¹⁸Alnı ak yaşayan kurtulur,

Yolsuzluk yapan ansızın yıkıma uğrar.

 ¹⁹Toprağını işleyenin ekmeği bol olur,

Hayal peşinde koşansa yoksulluğa doyar.

 ²⁰Güvenilir kişi bolluğa erer,

Zengin olmaya can atansa beladan kurtulamaz.

 ²¹Hatır gözetmek iyi değildir,

Çünkü insan bir lokma ekmek için bile suç işler.

 ²²Cimri servet peşinde koşar,

Yoksulluğa uğrayacağını düşünmez.

 ²³Başkasını azarlayan sonunda

Pohpohlayandan daha çok beğeni kazanır.

 ²⁴Annesini ya da babasını soymayı günah saymayan,

Haydutla birdir.

 ²⁵Açgözlü kavga çıkarır,

RAB'be güvenense bolluk içinde yaşar.

 ²⁶Kendine güvenen akılsızdır,

Bilgece davranan güvenlikte olur.

 ²⁷Yoksula verenin eksiği olmaz,

Yoksulu görmezden gelense bir sürü lanete uğrar.

 ²⁸Kötüler egemen olunca insan kaçacak yer arar,

Ama kötüler yok olunca doğrular çoğalır.

 

29

 ¹Defalarca azarlandığı halde dikbaşlılık eden,

Ansızın yıkıma uğrayacak, çare yok.

 ²Doğru kişiler çoğalınca halk sevinir,

Kötü kişi hükümdar olunca halk inler.

 ³Bilgeliği seven babasını sevindirir,

Fahişelerle dostluk eden malını yitirir.

 ⁴Adaletle yöneten kral ülkesini ayakta tutar,

Rüşvet alansa çökertir.

 ⁵Başkasını pohpohlayan kişi,

Ona tuzak olur.

 ⁶Kötünün başkaldırısı kendine tuzak olur,

Doğru kişiyse ezgi söyler ve sevinir.

 ⁷Doğru kişi yoksulların hakkını verir,

Kötü kişi hak hukuk nedir bilmez.

 ⁸Alaycı kişiler kentleri bile karıştırır,

Bilgelerse öfkeyi yatıştırır.

 ⁹Bilge kişiyle davası olan ahmak

Kızar, alay eder ve rahat vermez.

 ¹⁰Kana susamışlar dürüst kişiden nefret eder,

Doğrularsa onun canını korur.

 ¹¹Akılsız hep patlamaya hazırdır,

Bilgeyse öfkesini dizginler.

 ¹²Hükümdar yalana kulak verirse,

Bütün görevlileri de kötü olur.

 ¹³Zorbayla yoksulun ortak bir noktası var:

İkisinin de gözünü açan RAB'dir.

 ¹⁴Yoksulları adaletle yöneten kralın

Tahtı hep güvenlikte olur.

 ¹⁵Değnekle terbiye bilgelik kazandırır,

Kendi haline bırakılan çocuksa annesini utandırır.

 ¹⁶Kötüler çoğalınca başkaldırı da çoğalır,

Ama doğrular onların düşüşünü görecektir.

 ¹⁷Oğlunu terbiye et, o da sana huzur verecek

Ve gönlünü hoşnut edecektir.

 ¹⁸Tanrısal esinden yoksun olan halk

Sınır tanımaz olur.

Ne mutlu Kutsal Yasa'yı yerine getirene!

 ¹⁹Köle salt sözle terbiye edilemez,

Çünkü anlasa da kulak asmaz.

 ²⁰Sözünü tartmadan konuşan birini tanıyor musun?

Akılsızın durumu bile onunkinden daha umut vericidir.

 ²¹Çocukluğundan beri kölesini şımartan,

Sonunda cezasını çeker.

 ²²Öfkeli kişi çekişme yaratır,

Huysuz kişinin başkaldırısı eksik olmaz.

 ²³Kibir insanı küçük düşürür,

Alçakgönüllülükse onur kazandırır.

 ²⁴Hırsızla ortak olanın düşmanı kendisidir,

Mahkemede yemin etse de bildiğini söylemez.

 ²⁵İnsandan korkmak tuzaktır,

Ama RAB'be güvenen güvenlikte olur.

 ²⁶Hükümdarın gözüne girmek isteyen çoktur,

Ama RAB'dir insana adalet sağlayan.

 ²⁷Doğrular haksızlardan iğrenir,

Kötüler de dürüst yaşayanlardan.

30

Agur'un Özdeyişleri

 ¹Massalı Yake oğlu Agur'un sözleri:

Bu adam şöyle diyor:

“Yoruldum, ey Tanrım, yoruldum ve tükendim^s.

 ²Gerçekten ben insanların en cahiliyim,

Bende insan aklı yok.

 ³Bilgeliği öğrenmedim,

Kutsal Olan'a ilişkin bilgiden de yoksunum.

 ⁴Kim göklere çıkıp indi?

Kim yeli avuçlarında topladı?

Suları giysisiyle sarıp sarmalayan kim?

Kim belirledi dünyanın sınırlarını?

Adı nedir, oğlunun adı nedir, biliyorsan söyle!

 ⁵Tanrı'nın her sözü güvenilirdir,

O kendisine sığınan herkese kalkandır.

 ⁶O'nun sözüne bir şey katma,

Yoksa seni azarlar, yalancı çıkarsın.

 ⁷Ey Tanrı, iki şey diledim senden:

Ben ölmeden bunları esirgeme benden.

 ⁸Sahtekârlığı, yalanı benden uzak tut,

Bana ne yoksulluk ne de zenginlik ver;

Payıma düşen ekmeği ver, yeter.

 ⁹Yoksa bolluktan, ‘Kimmiş RAB?’ diye seni yadsır,

Ya da yoksulluktan çalar

Ve Tanrım'ın adını lekelemiş olurum.

 

 ¹⁰“Köleyi efendisine çekiştirme,

Yoksa sana lanet eder, sen de suçlu çıkarsın.

 ¹¹Öyleleri var ki, babalarına lanet eder,

Annelerine değer vermezler.

 ¹²Öyleleri var ki, kendilerini tertemiz sanırlar,

Oysa kötülüklerinden arınmış değiller.

 ¹³Öyleleri var ki, kendilerinden üstün kimse yok sanır,

Herkese tepeden bakarlar.

 ¹⁴Öyleleri var ki, dişleri kılıç, çeneleri bıçaktır,

Mazlumlarla yoksulları yutup yeryüzünden yok ederler.

 ¹⁵Sülüğün iki kızı vardır, adları ‘Ver, ver’ dir.

Hiç doymayan üç şey,

‘Yeter’ demeyen dört şey vardır:

 ¹⁶Ölüler diyarı, kısır rahim,

Suya doymayan toprak ve ‘Yeter’ demeyen ateş.

 ¹⁷Babasıyla alay edenin, annesinin sözünü hor görenin

Gözünü vadideki kargalar oyacak;

O akbabalara yem olacak.

 ¹⁸Aklımın ermediği üç şey,

Anlamadığım dört şey var:

 ¹⁹Kartalın gökyüzünde,

Yılanın kayada,

Geminin denizde izlediği yol

Ve erkeğin genç kızla tuttuğu yol.

 ²⁰Zina eden kadının yolu da şöyledir:

Yer, ağzını siler,

Sonra da, ‘Suç işlemedim’ der.

 ²¹Yeryüzü üç şeyin altında sarsılır;

Katlanamadığı dört şey vardır:

 ²²Kölenin kral olması,

Budalanın doyması,

 ²³Nefret edilen kadının evlenmesi

Ve hizmetçinin hanımının yerine geçmesi.

 

 ²⁴“Dünyada dört küçük yaratık var ki,

Çok bilgece davranırlar:

 ²⁵Karıncalar güçlü olmayan bir topluluktur,

Ama yiyeceklerini yazdan biriktirirler.

 ²⁶Kaya tavşanları* da güçsüz bir topluluktur,

Ama yuvalarını kaya kovuklarında yaparlar.

 ²⁷Çekirgelerin kralı yoktur,

Ama bölük bölük ilerlerler.

 ²⁸Kertenkele elle bile yakalanır,

Ama kral saraylarında bulunur.

 

 ²⁹“Yürüyüşü gösterişli üç yaratık,

Davranışı gösterişli dört yaratık var:

 ³⁰Hayvanların en güçlüsü olan

Ve hiçbir şeyin önünde pes etmeyen aslan,

 ³¹Tazı^ş, teke

Ve ordusunun başındaki kral.

 

 ³²“Eğer budala gibi kendini yücelttinse

Ya da kötülük tasarladınsa,

Dur ve düşün^t!

 ³³Çünkü nasıl sütü dövünce tereyağı,

Burnu sıkınca kan çıkarsa,

Öfkeyi kurcalayınca da kavga çıkar.”

31

Lemuel'in Özdeyişleri

 ¹Massa Kralı Lemuel'in sözleri,

Annesinin ona öğrettikleri:

 

 ²“Oğlum, rahmimin ürünü, ne diyeyim?

Adaklarımın yanıtı oğlum, ne diyeyim?

 ³Gücünü kadınlara,

Gençliğini kralları mahvedenlere kaptırma!

 

 ⁴“Şarap içmek krallara yakışmaz, ey Lemuel,

Krallara yakışmaz!

İçkiyi özlemek hükümdarlara yaraşmaz.

 ⁵Çünkü içince kuralları unutur,

Mazlumun hakkını yerler.

 ⁶İçkiyi çaresize,

Şarabı kaygı çekene verin.

 ⁷İçsin ki yoksulluğunu unutsun,

Artık sefaletini anmasın.

 ⁸Ağzını hakkını savunamayan için,

Kimsesizin davasını gütmek için aç.

 ⁹Ağzını aç ve adaletle yargıla,

Mazlumun, yoksulun hakkını savun.”

Erdemli Kadın^u

 ¹⁰Erdemli kadını kim bulabilir?

Onun değeri mücevherden çok üstündür.

 ¹¹Kocası ona yürekten güvenir

Ve kazancı eksilmez.

 ¹²Kadın ona kötülükle değil,

Yaşamı boyunca iyilikle karşılık verir.

 ¹³Yün, keten bulur,

Zevkle elleriyle işler.

 ¹⁴Ticaret gemileri gibidir,

Yiyeceğini uzaktan getirir.

 ¹⁵Gün ağarmadan kalkar,

Ev halkına yiyecek, hizmetçilerine paylarını verir.

 ¹⁶Bir tarlayı gözüne kestirip satın alır,

El emeğiyle kazandığı parayla bağ diker.

 ¹⁷Giyinip kollarını sıvar,

Canla başla çalışır.

 ¹⁸Ticaretinin kârlı olduğunu bilir,

Çırası gece boyunca yanar.

 ¹⁹Eliyle örekeyi tutar,

Avucunda iği tutar.

 ²⁰Mazluma kollarını açar,

Yoksula elini uzatır.

 ²¹Kar yağınca ev halkı için kaygılanmaz,

Çünkü hepsinin iki kat^ü giysisi vardır.

 ²²Yatak örtüleri dokur,

Kendi giysileri ince mor ketendendir.

 ²³Kocası ülkenin ileri gelenleriyle oturup kalkar,

Kent kurulunda iyi tanınır.

 ²⁴Kadın diktiği keten giysilerle

Ördüğü kuşakları tüccara satar.

 ²⁵Güç ve onurla kuşanmıştır,

Geleceğe güvenle bakar.

 ²⁶Ağzından bilgelik akar,

Dili iyilik öğütler.

 ²⁷Ev halkının işlerini yönetir,

Tembellik nedir bilmez.

 ²⁸Çocukları önünde ayağa kalkıp onu kutlar,

Kocası onu över.

 ²⁹“Soylu işler yapan çok kadın var,

Ama sen hepsinden üstünsün” der.

 ³⁰Çekicilik aldatıcı, güzellik boştur;

Ama RAB'be saygılı kadın övülmeye layıktır.

 ³¹Ellerinin hak ettiğini verin kendisine,

Yaptıkları için kent kurulunda övülsün.